Jomon

Jomon nedir?

Jomon, Japon takımadalarında tarımın yaygınlaşmasından önceki uzun çağın adıdır. Dönemi Yayoi izler, ardından Kofun gelir. Sırayı görmek için Tarih Öncesi sayfasına bakabilirsin.

Başlangıç ve bitiş tarihleri kaynağa göre değişiyor. UNESCO, kuzey alanları için yaklaşık MÖ 13.000 ile MÖ 400 arasını kullanıyor. İngilizce Vikipedi MÖ 14.000 – MÖ 300 yazıyor ve son evreyi yeni bulgularla MÖ 300’e çektiğini belirtiyor. Fark, bölgeden bölgeye değişen geçişten ve farklı tarihleme yöntemlerinden geliyor. Okinawa’da Jomon dönemi hiç uygulanmıyor; orada ayrı bir adlandırma var.

Çömlek ve dogu

Jomon Dünya Mirası sitesine göre çömlek, dönemin başında ortaya çıktı. İnsanlar çömlekle yiyecek kaynatıp saklayabildi. Sert malzemeyi yumuşatmak ve bitkilerin acılığını gidermek de mümkün oldu. Aynı kaynak, çömleğin beslenmeyi dengelediğini yazıyor.

Çömlek yaklaşık 10.000 yıl boyunca üretildi ve biçimi hep değişti. Erken örnekler sadeydi. Kuzey Tohoku’da daha sonra dalga biçimli ağızlar ve aplike süsler göründü. Kamegaoka tipi çömlekler ise çok işlemeliydi; batı Japonya’daki sade kaplarla keskin bir zıtlık oluşturuyor.

Dogu, topraktan yapılmış insan biçimli figürlerdir. UNESCO bunları, mezarlar ve ritüel birikintileriyle birlikte dönemin kalıntıları arasında sayıyor. Tek bir kesin kullanım amacı bilinmiyor. Müzede etiket “ritüel nesnesi” diyorsa, bunun bir yorum olduğunu aklında tut.

Tarımsız yerleşik yaşam

UNESCO’nun özetine göre Jomon toplumu yerleşik bir avcı-balıkçı-toplayıcı düzendi ve tarıma geçmeden 10.000 yıldan uzun süre yaşadı. Bu, okul kitaplarındaki “tarım olmadan köy olmaz” kalıbına uymuyor. Mezarlar, yapay toprak höyükler ve taş daireler de bu toplumun izleri.

2021’de “Hokkaido ve Kuzey Tohoku Jomon Tarih Öncesi Alanları” Dünya Mirası listesine girdi. Liste 17 alandan oluşuyor; Sannai-Maruyama bunlardan biri. Aynı listede Hokkaido’daki Kakinoshima ve Akita’daki Oyu Taş Daireleri de var.

Sannai-Maruyama’da ne görürsün?

Sannai-Maruyama, Aomori kentinin güneybatısında bir yerleşim alanıdır. Kazılar 1992’de başladı. Alandaki yerleşim, resmî sayfaya göre yaklaşık MÖ 3.900 ile MÖ 2.200 arasına (Erken–Orta Jomon) uzanıyor. Aomori Eyaleti 1994’te alanı korumaya karar verdi; 2000’de “özel tarihî alan” oldu.

• Büyük direkli yapı: Kazıda altı kestane direğinin çukurları bulundu. Çukurlar yaklaşık 2 m çapında ve 2 m derinliğinde, aralıkları 4,2 m. Bugün gördüğün yapı bunun yeniden inşasıdır.
• Çukur evler: Alanda yeniden inşa edilmiş çukur evler var. Hepsi kazı bulgularına dayanan modeldir, 5.000 yıllık özgün ahşap değil.
• Höyükler, yollar, mezarlar: Atık höyükleri, mezar alanı ve çocuk mezar küpleri alanın farklı köşelerinde.
• Sannai-Maruyama Jomon Merkezi: Sürekli sergide yaklaşık 1.700 eser var; bunların yaklaşık 620’si Önemli Kültürel Varlık. Duvarda 5.120 çömlek parçasından oluşan 6 m’lik “Jomon Büyük Duvarı” duruyor. Sekiz dakikalık tanıtım filmini turdan önce izle.

Alan yalnızca bu merkezden giriliyor ve sürekli sergi bileti alanı da kapsıyor. Kapalı kalan bölümler olabilir: resmî sayfa, inşaat nedeniyle bazı kısıtlamalardan ve kuzey höyüğün geçici kapanmasından söz ediyor. Gitmeden önce resmî duyurulara bak.

Tokyo’da Jomon

Aomori’ye gitmeyecek olsan bile Jomon’a Tokyo’dan başlayabilirsin. Tokyo Ulusal Müzesi’nin kendi gezi önerisi, Honkan 11. odayı “Japon sanat tarihi buradan başlar” diye anlatıyor. Oda yaklaşık MÖ 11.000’den 7. yüzyıla uzanıyor. Jomon dogu ve kapları, Yayoi’nin dotaku çanları ve Kofun’un haniwa figürleri aynı odada. Müze, ünlü alev biçimli çömleği de bu odada gösteriyor.

Sergiler dönüşümlüdür; belirli bir eser o gün vitrinde olmayabilir. Müzenin yetişkin bileti ¥1.000. Normal saat 9:30–17:00; Cuma ve Cumartesi 20:00’ye kadar açık. Pazartesi kapalı (resmî tatilse ertesi gün). 18 yaş altı ve 70 yaş üstü ücretsiz. Valiz müzeye alınmıyor ve ana kapıda güvenlik kontrolü var. Yoğun saatlerde bilet kuyruğu 30 dakikayı aşabiliyor; biletini çevrimiçi al. Ayrıntılar için Müzeler ve Sanat Galerileri sayfasına da göz at.

Hangi durumda hangisi?

Aomori’ye ulaşım için Tokyo’dan Tohoku Shinkansen’in Hayabusa servisi kullanılıyor. İngilizce Vikipedi, en hızlı Tokyo–Shin-Aomori süresini 2 saat 58 dakika veriyor (2021 verisi). Gidiş-dönüş yük bindirir; en az bir gece kal. Hat ve biletler için Shinkansen sayfasına bak. Aomori’de yemek için Furukawa Pazarı iyi bir durak.

Türkiye’den bakınca

Göbeklitepe, Jomon’la ilginç bir karşılaştırma sunar. UNESCO, Göbeklitepe’nin anıtsal yapılarını Çanak Çömleksiz Neolitik’e, yani MÖ 10. ve 9. bin yıla tarihler. Jomon Dünya Mirası sitesi ise Japonya’da çömleğin dönemin başında, yaklaşık MÖ 13.000’de geldiğini yazıyor. İki bölgede “tarım, yerleşim ve çömlek” farklı sırayla gelişti. Bu bir yarış değil; tarih öncesinin tek yoldan ilerlemediğini gösteriyor.

Türk ve Japon arkeolojisinin doğrudan bir bağı da var. Japonya Anadolu Arkeoloji Enstitüsü, Kırşehir’in Kaman ilçesindeki Kalehöyük’te 1986’dan beri kazı yapıyor. Kaman’da Japonya’nın desteğiyle kurulan bir arkeoloji müzesi de bulunuyor. Jomon’la ilgisi yok; ama iki ülkenin arkeolojide nasıl kesiştiğini gösteriyor.

Pratik notlar

• Sannai-Maruyama saati: Resmî sayfa 9:00–17:00 veriyor; Altın Hafta’da ve 1 Haziran–30 Eylül arasında 18:00 geçerli. Aralık 30–Ocak 1 ve her ayın dördüncü Pazartesisi kapalı.
• Giriş: Yetişkin ¥500, üniversite öğrencisi ¥250, lise ve altı ücretsiz. Özel sergiler ayrı ücretli.
• Ulaşım: Shin-Aomori istasyonundan Nebutan servis otobüsü yaklaşık 15 dakika ve ¥300. JR Aomori istasyonundan belediye otobüsü 30–40 dakika, ¥310.
• Yemek: Merkezde restoran var. İçeride yalnızca restoran ve dinlenme köşesinde yemek yenebiliyor.
• Dil: Resmî site İngilizce, Çince ve Korece sayfalar sunuyor. Sergideki etiketlerin hangi dillerde olduğunu girişte sor.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

Sıradaki adım