Japonya’da Market Alışverişi

Hangi ihtiyaç için hangi dükkâna gidersin?

Japonya’da “market” tek bir dükkân türü değildir. Aynı ürün farklı dükkânlarda belirgin fiyat farkıyla satılabilir, bu yüzden ilk ayda dükkânları tanımak bütçeni doğrudan etkiler.

Drugstore’larda deterjan, tuvalet kâğıdı ve içecek çoğu zaman süpermarketten ucuzdur. 100 yen mağazasında fiyat etikette yazan tutardır; bazı ürünler 200 ya da 300 yen gibi farklı fiyat bandında satılır. Konbini’nin ödeme, kargo ve fatura gibi işlevleri konbini rehberinde ayrıca anlatılıyor.

Akşam indirimleri ne zaman başlar?

Süpermarketler gün içinde satılmayan hazır yemek, suşi, ekmek ve taze ürünlere sarı ya da kırmızı etiket yapıştırır. Etikette 割引 (waribiki, indirim), 20円引 (20 yen indirim) ya da 半額 (hangaku, yarı fiyat) yazar.

İndirim saati için resmî bir kural yok; her mağaza kendi düzenini uygular. Genel eğilim, hazır öğle yemeklerinin öğleden sonra, akşam yemeklerinin kapanıştan birkaç saat önce indirime girmesidir. Evine yakın dükkânı bir hafta boyunca farklı saatlerde gözlersen kendi takvimini çıkarırsın.

• Etikete bak: İndirimli ürünün son tüketim tarihi çoğunlukla aynı gündür. O akşam yiyeceğin kadar al.
• Haftalık broşürü izle: Mağazalar indirim günlerini チラシ (chirashi, broşür) ile duyurur. Shufoo! ya da Tokubai gibi uygulamalar bu broşürleri telefona getirir.
• Puan günlerini öğren: Birçok zincir belirli günlerde ek puan ya da toplu indirim verir. Kasadaki afişler bu günleri yazar.

Etikette tarih, vergi ve içerik nasıl okunur?

Japon gıda etiketinde iki farklı tarih türü var. 消費期限 (shōhi kigen) güvenle yenebilecek son tarihtir; bento, çiğ et ve taze makarna gibi çabuk bozulan ürünlerde görürsün. 賞味期限 (shōmi kigen) ise lezzetin korunduğu süredir; cips, hazır erişte ve konserve gibi dayanıklı ürünlerde yazar.

Tokyo Metropolitan Hükümeti, shōhi kigen geçmiş ürünün yenmemesini öneriyor. Shōmi kigen geçmiş ama açılmamış ve kurallara uygun saklanmış ürün ise hemen tehlikeli sayılmaz.

Fiyat etiketinde iki rakam görebilirsin. 税込 (zeikomi) vergi dahil, 税抜 (zeinuki) vergi hariç tutardır. Karşılaştırma yaparken iki ürünün aynı satırına baktığından emin ol.

Ulusal Vergi Ajansı’na göre gıda ve alkolsüz içecekte indirimli oran yüzde 8, alkolde ve restoranda yerinde yemekte standart oran yüzde 10’dur. Süpermarketin yeme alanında oturup yediğin ürün, kasada “yerinde” beyan edilirse yüzde 10 üzerinden hesaplanabilir.

Poşet ücreti ve kendi çantan

Japonya’da plastik alışveriş poşeti 1 Temmuz 2020’de ülke genelinde ücretli hâle geldi. Çevre Bakanlığı’nın uygulama rehberine göre fiyatı her işletme kendisi koyar. Poşet başına 1 yenin altındaki ücret ise geçerli sayılmaz.

Bazı poşetler kapsam dışında kalır. 50 mikron ve üzeri kalın, tekrar kullanıma uygun olduğu yazan poşetler, yüzde 100 deniz ortamında çözünen plastik poşetler ve belirli oranda biyokütle içeren poşetler ücretsiz verilebilir. Kâğıt poşeti de mağaza ayrıca ücretlendirebilir.

Pratik çözüm, katlanır bir マイバッグ (mai baggu, kendi çantan) taşımaktır. Kasada 袋はご利用ですか (fukuro wa go-riyō desu ka, poşet ister misin) sorusu gelir. İstemiyorsan 大丈夫です (daijōbu desu) demen yeterli.

Kasada sıra nasıl işler?

Girişte sepeti (カゴ, kago) alırsın, ürünleri sepete koyarsın ve kasaya sepetle gelirsin. Kasiyer ürünleri okutup ikinci bir sepete aktarır. Ödemeden sonra sepeti paketleme masasına (サッカー台, sakkā-dai) taşıyıp poşetini kendin doldurursun.

Kasada ポイントカードはお持ちですか (pointo kādo wa omochi desu ka) sorusu puan kartını sorar. Kartın yoksa いいえ (iie) demen yeterli. Ödeme için nakit, kredi kartı, Suica gibi IC kartlar ve PayPay gibi QR uygulamaları yaygın. Küçük dükkânlarda ve bazı indirim marketlerinde yalnız nakit geçebilir. Japonya’da kart çıkarma adımları kredi kartı rehberinde, kasada işine yarayacak kalıplar markette Japonca sayfasında.

Helal ve Türk ürünlerini nerede bulursun?

Sıradan süpermarkette helal sertifikalı et nadirdir. Domuz ve alkol içeriğini anlamak için etikette 豚 (buta, domuz), ポーク (pōku), ラード (rādo, domuz yağı), ゼラチン (zerachin, jelatin) ve 洋酒 (yōshu, likör) kelimelerine bak. Mirin ve bazı soslar da alkol içerebilir.

Helal kasaplar, helal sertifikası okuma ve namaz yerleri helal ve namaz rehberinde anlatılıyor. Bulgur, salça, beyaz peynir ve çay gibi ürünler için Türk ürünlerini bulma sayfasındaki dükkân ve çevrim içi satıcı listesine bak. Gyōmu sūpā tarzı indirim marketleri bakliyat ve dondurulmuş ürün için iyi bir ara çözümdür.

Online market ve ikinci el seçenekleri

Büyük süpermarket zincirlerinin çoğu ネットスーパー (netto sūpā) adıyla internetten sipariş alıp aynı gün ya da ertesi gün eve getirir. Teslimat ücreti ve ücretsiz teslim için alt sınır zincire göre değişir. Bir diğer yaygın seçenek 生協 (seikyō, tüketici kooperatifi) teslimatıdır; haftalık katalogdan sipariş verir, ürünleri her hafta aynı gün kapında bulursun.

Ağır içecek, pirinç ve deterjanı online almak, bisikletle taşıma derdini ortadan kaldırır. Teslim saatlerini nasıl yöneteceğin kargo rehberinde var.

Mutfak eşyası ve küçük ev aletinde ikinci el çok yaygın. Mercari ve Jimoty gibi uygulamalar ile リサイクルショップ (risaikuru shoppu) mağazaları taşınma sezonunda ucuz ürünle dolar. Hangi kanalın neye uygun olduğu ikinci el alışveriş sayfasında.

Fiyatları neyle karşılaştırırsın?

Fiyatlar şehre, mağazaya ve mevsime göre hızla değiştiği için bu sayfada sabit fiyat listesi vermiyoruz. Ülke genelinde hangi ürünün ne kadara satıldığını görmek için İstatistik Bürosu’nun perakende fiyat araştırmasına (小売物価統計調査, kouri bukka tōkei chōsa) bak. Bu araştırma şehir bazında ortalama fiyat yayımlar.

Günlük karar için iki pratik yol var: haftalık broşürleri karşılaştırmak ve aynı ürünü 100 gram fiyatıyla okumak. Birçok raf etiketinde 100gあたり (hyaku guramu atari, 100 gram başına) fiyatı küçük puntoyla yazar.

Örnek senaryolar

Senaryo 1, Osaka’ya yeni taşınan Melis: İlk hafta her şeyi konbiniden aldığı için harcaması beklediğinden yüksek çıkıyor. İkinci hafta temizlik ürünlerini drugstore’dan, pirinci net süperden, hazır yemeği akşam indiriminden alıyor ve aynı sepeti daha düşük tutarla dolduruyor.

Senaryo 2, Nagoya’da çalışan Gökhan: Helal et için ayda bir çevrim içi sipariş veriyor. Sebze ve balığı mahalle süpermarketinden alıyor, sosların etiketinde mirin ve yōshu kelimelerini çeviri uygulamasıyla kontrol ediyor.

Sık yapılan hatalar

• Her şeyi konbiniden almak: Konbini pratik ama pahalıdır. Haftalık alışverişi süpermarkete ve drugstore’a taşı.
• Vergi hariç fiyata bakmak: Raf etiketinde büyük yazan rakam bazen zeinuki tutardır. Kasada ödeyeceğin tutar zeikomi rakamdır.
• İki tarihi karıştırmak: Shōhi kigen geçmiş bento ya da çiğ eti yeme. Shōmi kigen ise kalite süresidir.
• Poşeti sepete koymak: Kendi çantanı ödeme bitmeden sepete koyma; paketleme masasında doldur.
• İndirimli ürünü stoklamak: Yarı fiyatlı hazır yemeğin ömrü çoğunlukla bir gündür. Ertesi güne bırakırsan para kaybedersin.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

Sıradaki adım