Torii kapıları

Torii nedir?

Jinja Honcho’ya göre torii, tapınağın içi ile dışı arasındaki sınırda durur; kapının ardı tanrının (kami) bulunduğu kutsal alan sayılır. Bazı tapınaklarda ana bina bile yoktur. Bir dağ ya da kaya kutsal kabul edilir ve önüne yalnız torii dikilir. Bu yüzden ormanın ortasında, arkasında bina olmayan bir kapı görürsen şaşırma.

Adın kökeni bilinmiyor. Japonca Vikipedi birkaç görüşü sıralar: “içinden geçilen yer” anlamına gelen bir söz, güneş tanrıçası mağaraya saklandığında öten horozların tüneği ya da Hindistan’daki torana kapıları. Hiçbiri kanıtlanmış değil. Şinto ile Budizm’in farkını ayrıntılı okumak istersen Şinto ve Budizm sayfasına bak.

Bir torii nasıl okunur?

Her torii iki direk (hashira) ile en üstteki kirişten (kasagi) oluşur. Çoğunda altında ikinci bir üst kiriş (shimaki) ve direkleri bağlayan yatay bağ kirişi (nuki) vardır. Ortadaki kısa dikmeye bazen tapınağın adını taşıyan levha asılır. Biçimi ayırt etmek için yukarı bakman yeterli.

Torii her zaman Şinto demek değildir. İngilizce Vikipedi, Osaka’daki Budist Shitenno-ji’nin girişlerinden birinde torii bulunduğunu ve birçok Budist tapınağının içindeki küçük koruyucu Şinto tapınaklarına torii’den girildiğini hatırlatır. Kapının hangi binaya açıldığına bakmak daha güvenli bir ipucu.

Neden kırmızı?

Torii’lerin hepsi kırmızı değil; taş, boyasız ahşap ve bugün beton ya da paslanmaz çelik örnekler de çok. Turuncu-kırmızı (vermilyon) renk en çok Inari tapınaklarında görülür. Japonca Vikipedi, bu rengin canlılığı anlattığı ve kötülüğü uzak tuttuğu inancını aktarır. Fushimi Inari’nin kendi sitesi de rengi aydınlık ve umut fikriyle, bereket ve bolluk dileğiyle ilişkilendirir. Boyanın ahşabı koruduğu da sık söylenir, ancak incelediğimiz resmî kaynaklarda bu gerekçe geçmiyor.

Fushimi Inari: binlerce bağış kapısı

Fushimi Inari Taisha’nın sitesine göre tanrı Inari Okami buraya 711 yılında yerleşti; arkadaki Inari Dağı 233 metre. Ünlü kapı sıralarının adı Senbon Torii, yani “bin torii”. Gerçek sayı bin değil, binlerce; Japonca kaynaklarda dağın tamamı için yaklaşık 10.000 rakamı geçer, tapınak ise kesin bir sayı vermiyor.

Kapıların her biri bir bağış. Tapınağın sitesine göre insanlar Edo döneminden (1603–1868) beri dua ve şükran için torii adıyor. Arka yüzünde bağışçının adı ve dikildiği tarih yazar. japan-guide’a göre küçük bir kapının bedeli yaklaşık ¥400.000’den, büyükleri ¥1.000.000’un üzerinden başlıyor.

• Saat ve ücret: Alan gece gündüz açık, giriş ücretsiz.
• Süre: Yolun yarısındaki Yotsutsuji kavşağına 30–45 dakikada çıkılır; zirve turu gidiş dönüş 2–3 saat.
• Ulaşım: Kyoto İstasyonu’ndan JR Nara Hattı ile ikinci durak olan Inari’ye 5 dakika, ¥150.

Kalabalık, alt kısımdaki ilk kapı sıralarında toplanır. Yotsutsuji’den sonra kapılar seyrekleşir ve yol sakinleşir. Fushimi Inari’yi rota ve yemek molalarıyla birlikte Fushimi Inari Taisha şehir rehberinde anlattık.

Miyajima: denizdeki kapı

Hiroshima yakınındaki Miyajima adasında, Itsukushima Tapınağı’nın büyük kapısı (O-torii) suyun içinde durur. Japonca Vikipedi’ye göre kapı 16,6 metre yüksekliğinde ve yaklaşık 60 ton ağırlığında. Bugünkü kapı 1875’te dikildi ve sekizinci nesil sayılıyor. Ana direkler doğal kâfuru ağacından. Kapı toprağa gömülü değil; üst kirişin içi yaklaşık 7 ton taşla doldurulmuş ve kendi ağırlığıyla ayakta duruyor.

Gelgit her şeyi değiştirir. Yüksek suda kapı ve tapınak denizde yüzüyormuş gibi görünür. Alçak suda kumda yürüyüp direklerin dibine kadar gidebilirsin. Gezini gelgit tablosuna göre kur; adaya iki ayrı saatte bakmak için akşam kalmak da iyi bir yol.

• Tapınak: japan-guide’a göre 06:30’da açılır; mart–14 ekim arası 18:00’de kapanır. Giriş ¥300, hazine salonuyla ¥500.
• Feribot: Miyajimaguchi’den JR ya da Matsudai feribotuyla 10 dakika, tek yön ¥200. Buna ¥100 ziyaret vergisi eklenir. JR Pass yalnız JR feribotunda geçer; pass ile gidiyorsan vergi biletini ayrıca al.
• Gece: Tapınak ve kapı 23:00’e kadar ışıklandırılır; ama gün batımından sonra tapınağın içine girilmez.

Adanın tamamı için Miyajima rehberine bak.

Başka hangi torii’ler görülür?

Yükseklikler Japonca Vikipedi’nin listesinden. Göl kıyısındaki kapıyı Hakone Tapınağı sayfasında anlattık.

Kapıdan geçerken görgü

Jinja Honcho’ya göre yolun ortası “tanrının geçtiği yol” (seichu) sayılır ve bazı ziyaretçiler ortadan değil kenardan yürür. Birlik, bunun katı bir kural olmadığını da açıkça yazar. Ortayı kesmen gerekirse başını hafifçe eğmen yeterli. Kapıdan girerken ve çıkarken kısa bir baş selamı yaygın bir saygı jesti.

Fushimi Inari’nin ziyaretçi kuralları daha somut. Dron uçurmak, sigara içmek ve ticari çekim yasak. Yiyecek ve içecek yalnız işaretli dinlenme alanlarında tüketilir; yürürken yemek de bu yasağa girer. İbadete uygun olmayan kostümle, örneğin gelinlikle gezmek istenmez. Evcil hayvanla gelmek de yasak; rehber köpekler hariç. Torii’lere tırmanmak, yaslanmak ya da üstüne yazı yazmak hiçbir tapınakta hoş karşılanmaz. El yıkama ve dua adımları için Tapınak Kuralları sayfasına bak.

Fotoğraf kuralları ve saatler

• Dar yolda durma: Fushimi Inari, dar patikada başkalarının geçişini engelleyen çekimleri yasaklıyor. Kapı tünelinin ortasında poz verirken arkanda sıra oluşuyorsa kenara çekil.
• Boş tünel için: alan 7/24 açık; sabahın ilk saatleri ya da akşam karanlığı en sakin zaman. Gece yolun bir kısmı karanlıktır, el feneri al.
• Miyajima: kapıyı denizde görmek için yüksek gelgiti, dibine yürümek için alçak gelgiti seç. Gece ışıklandırması 23:00’e kadar sürer.
• İç mekân: torii’nin kendisi serbestçe çekilir; ama tapınak binalarının içinde çekim yasak olabilir. Girişteki levhaya bak.

Hangi durumda hangisi?

Örnek Kyoto sabahı: 07:30’da Inari’ye in, Yotsutsuji’ye çık ve 09:30 gibi dön. Ardından trenle Kyoto İstasyonu’na geri gel ve günü başka bir semtte sürdür. Kyoto’da günleri tema tema dağıtmak için Kyoto Rotaları sayfasına bak.

Türkiye’den gidenler için notlar

• Kapıdan geçmek ibadet değil: torii’den geçmek, tapınak alanına girmek demek. Dua etmen ya da selam vermen beklenmez; sessiz ve düzgün davranman yeterli.
• Osaka’ya iniyorsan: İstanbul–Osaka uçuşuyla Kansai’ye geliyorsan Fushimi Inari, Kyoto İstasyonu’na yalnız iki durak uzakta; şehre vardığın gün bile sığar. Uçuş seçeneklerini İstanbul–Osaka sayfasında karşılaştırdık.
• Ayakkabı: Fushimi Inari’nin üst kısmı yüzlerce basamak. Spor ayakkabı giy ve yanına su al.
• Bütçe: Fushimi Inari’de para harcamadan saatler geçirebilirsin. Hiroshima’dan Miyajima’ya gidiş dönüş tren ve feribot, vergiyle birlikte yaklaşık ¥1.340; tapınak girişi buna ek ¥300.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

Sıradaki adım