IC Kart Nedir: Japonya’da Nasıl Çalışır?

Turnikede ne olur?

İstasyon girişindeki turnikeye 改札 (kaisatsu) denir. Kartı okuyucuya yaklaştırınca kapı açılır ve ekranda kalan bakiyen görünür. İnerken aynı işi çıkış turnikesinde yaparsın. Sistem giriş ve çıkış istasyonunu eşleştirir, ücreti o anda hesaplayıp bakiyenden düşer.

Bu yüzden ücret tablosuna bakıp bilet seçmen gerekmez. Aktarmalı bir yolculukta bile tek dokunuş yeter, çünkü sistem tüm güzergâhı tek seferde hesaplar. Farklı şirketlerin hatları arasında geçerken ara turnikede de kartı okutursun.

Kart cüzdanın ya da telefon kılıfının içinde de okunabilir. Ama aynı cüzdanda iki IC kart varsa okuyucu hangisinden düşeceğini seçemeyebilir ve kapı kapanır. Tek kart taşımak en sorunsuz yoldur.

Otobüste kural şehre ve hatta göre değişir. Bazı hatlarda binerken, bazılarında inerken, mesafeye göre ücret alan hatlarda ise ikisinde de okutursun. Şehir şehir uygulama şehir otobüsleri rehberinde.

Bakiye yetmezse ne olur?

Çıkışta bakiyen ücreti karşılamıyorsa turnike kapanır ve uyarı sesi verir. Bu bir ceza değildir, yalnız eksik tutarı ödemen gerekir. Çıkış turnikelerinin yanında 精算機 (seisanki) denen ücret düzeltme makineleri bulunur. Üstünde İngilizce “Fare Adjustment” yazar.

1. Kartı makineye koy: Ekran eksik tutarı gösterir.
2. Nakit yükle: Eksik tutarı ya da daha fazlasını yatır. Fazlası bakiye olarak kalır.
3. Turnikeden çık: Kartı yeniden okut, kapı açılır.
4. Makine yoksa: Turnikenin yanındaki görevli kabinine kartı uzat, farkı orada ödersin.

Bakiye yetersizse çıkışta kapı kapanır ve yükleme yaparsın. Güne başlarken bakiyene bir göz atmak bu yüzden iyi bir alışkanlıktır.

Ortak ağdaki on kart

Japonya’da her bölgenin kendi kartı var. 2013’ten beri on büyük kart karşılıklı kullanılıyor. Hangisini alırsan al, diğerlerinin bölgesinde de trene ve otobüse binebilirsin.

Turist olarak PiTaPa dışındaki dokuz karttan birini alabilirsin. PiTaPa ön ödemeli değildir, başvuruyla verilir ve harcama sonradan banka hesabından çekilir. Ayrıca dükkânlarda ödeme tarafında ortak ağa dahil değildir. İstasyonlarda ve dükkânlarda kartların ortak logosunu görürsen hepsi geçer demektir.

Kartın geçmediği yerler

Ortak ağ geniş, ama her yolculuğu kapsamaz. Kartın bilmen gereken dört sınırı var.

• Bölgeler arası tek yolculuk yok: Bir kart bölgesinden girip başka bir kart bölgesinden çıkamazsın. JR West bunu ICOCA için açıkça yazar; birkaç istisna dışında iki bölge arasında kartla yolculuk yapılmaz. Uzun mesafede ayrı bilet al; yolu tren bileti alma rehberinde.
• Shinkansen ayrı konu: Kart bakiyesi tek başına Shinkansen biletinin yerine geçmez. Çevrim içi rezervasyona kartı bağlayarak geçmek gibi istisnalar vardır; seçenekler Shinkansen rehberinde.
• Ekspres ek ücreti: Limited express trenlerde kart yalnız temel ücreti karşılar. JR West, HARUKA gibi trenlerde ek ücret biletinin ayrıca alınması gerektiğini belirtir.
• Uzun mesafe sınırı: ICOCA bölgesinde, Osaka banliyösü gibi istisnalar dışında, 200 km’yi aşan yolculukta kart kullanılamaz.

Kırsal bölgelerde bazı otobüs ve yerel demiryolları hiç IC kart kabul etmez. Okuyucu yoksa nakit ödersin, bu yüzden yanında biraz bozuk para tut.

Depozito, bakiye sınırı ve iade

Normal bir kart aldığında ödediğin tutarın 500 yeni 預り金 (azukarikin, depozito) olarak ayrılır. Örneğin 2.000 yenlik ICOCA ile 1.500 yen bakiyeyle başlarsın. Kartta en fazla 20.000 yen tutabilirsin.

Dönüşte kartı iade edersen depozito geri verilir ve kalan bakiyeden 220 yen işlem ücreti düşülür. JR East’in örneğiyle, Suica’da 1.000 yen kaldıysa eline 1.280 yen geçer. Bakiye 220 yen ya da daha azsa yalnız 500 yen depozitoyu alırsın.

İadeyi her gişe yapmaz; kartı çıkaran şirkete gitmen gerekir. Suica’yı yalnız JR East istasyonları, ICOCA’yı JR West’in ICOCA bölgesindeki istasyonları iade eder. PASMO’yu ise PASMO’ya bağlı demiryolu ve metro şirketleri alır. Tokyo’dan Osaka’ya geçmeden önce bunu hesaba kat.

Kartı saklamak da bir seçenek. JR East’e göre Suica ancak on yıl hiç kullanılmazsa geçersiz olur. Bir sonraki Japonya gezinde aynı kartla devam edebilirsin.

Karta nasıl para yüklenir?

Yüklemeye Japonca チャージ (chāji) denir. İstasyonlardaki bilet otomatlarının ve ücret düzeltme makinelerinin çoğu bu işi yapar. Ekranda İngilizceyi seç, “Charge” düğmesine dokun, kartı koy ve tutarı seç.

• Tutarlar: JR East makinelerinde 500, 1.000, 2.000, 3.000, 5.000 ve 10.000 yen seçenekleri var.
• Ödeme: İstasyon otomatlarında yükleme nakitle yapılır; kredi kartı kabul edilmez.
• Konbini: Kasada yükleme yapmak istediğini söyle, tutarı nakit öde.
• Seven Bank ATM: 7-Eleven’lardaki bu ATM’ler kartı nakitle yükleyebilir.

Telefondaki kartlar bu kuralın dışında kalır. Onlara Apple Pay’e kayıtlı kartla yükleme yapılabilir; ayrıntı mobil IC kart rehberinde.

Hangi kartı seçmelisin?

Kartlar aynı ağda geçtiği için asıl soru “hangi marka” değildir. Karar, Japonya’ya nereden girdiğine ve telefonuna bağlıdır.

• Narita ya da Haneda’ya iniyorsan: Depozitosuz Welcome Suica ya da TOURIST PASMO havalimanında satılır. Karşılaştırma Suica ve PASMO sayfalarında.
• Kansai Havalimanı’na iniyorsan: Yabancı ziyaretçilere özel ICOCA istasyondaki JR gişesinde satılır; bkz. ICOCA.
• iPhone kullanıyorsan: Plastik karta gerek kalmayabilir; kartı Cüzdan’a eklersin. Türkiye’de çıkarılan banka kartları Apple Pay’e eklenemez, bu yüzden nakitle yükleme gerekebilir.
• Yurt dışından alınmış Android’in varsa: PASMO’ya göre bu telefonlar mobil karta genellikle uyumlu değildir; fiziksel kart al.

IC kart indirim sağlamaz, yalnız zaman kazandırır. Aynı gün çok sayıda metro binişi yapacaksan günlük pass’ler daha ucuz olabilir.

Alışverişte ve çocuklarla kullanım

IC kart yalnız ulaşım için değildir. Bakiyeyi konbinilerde, istasyon dükkânlarında, içecek otomatlarında ve emanet dolaplarında da harcayabilirsin. Kasada kartın logosunu gör, kasiyere IC kartla ödeyeceğini söyle ve kartı okuyucuya tut.

JR West, ICOCA ile yapılan alışverişte tutarın bir kısmını nakitle tamamlamanın mümkün olmadığını belirtir. Bakiye yetmiyorsa ödemenin tamamını nakitle yaparsın. Dönüşe yakın bakiyeyi harcarken bunu hesaba kat; önce kartı yükle, sonra öde.

Çocukla geziyorsan her çocuğa ayrı kart gerekir. Çocuk kartı, turnikede yetişkin değil çocuk ücretini düşer. JR East, Welcome Suica’nın çocuk sürümünü satarken çocuğun pasaportunu görmek ister. Bu kart çocuğun 12. yaş gününden sonraki ilk 31 Mart’a kadar geçerlidir. Yaş sınırını aşan çocuk çocuk kartıyla yolculuk ederse yetişkin ücreti ve ceza istenir.

IC kart için pratik ipuçları

• İlk yüklemeyi küçük tut: İki üç günlük ulaşım yetecek kadar yükle, sonra ihtiyaç oldukça ekle.
• Bozuk para ve 1.000 yenlik banknot taşı: Yükleme ve ücret farkı çoğu yerde nakitle ödenir.
• Kartı ayrı bir cepte taşı: Cüzdandaki ikinci IC kart turnikede karışıklık çıkarır.
• Ekrandaki bakiyeye bak: Her geçişte turnike kalan bakiyeyi gösterir; düşükse aynı gün yükle.
• Uzun yolda önce bilet al: Şehirler arası yolculukta kartla girip sınırda takılma.

Örnek senaryo

Giresun’dan yalnız gezen bir üniversite öğrencisi: On günlük gezisine Haneda’dan başlıyor ve havalimanında 2.000 yenlik bir turist kartı alıyor. Tokyo’da üç gün metroya ve JR’a aynı kartla biniyor, bakiyeyi konbinide nakitle tamamlıyor. Kyoto’ya Shinkansen biletiyle geçiyor, şehir otobüslerinde yine aynı kartı kullanıyor. Son gün kalan 600 yeni havalimanında su ve atıştırmalığa harcıyor, kart elinde hatıra olarak kalıyor.

Sık yapılan hatalar

• Kartı okuyucuya vurup çekmek: Yarım saniye tut; hızlı geçişte okuma yarım kalır ve kapı kapanır.
• İki kişi tek kartla geçmeye çalışmak: Her geçiş tek kişilik ücret düşer; her yolcunun kendi kartı olmalı.
• Turist kartına büyük tutar yüklemek: Kalan bakiye iade edilmez; birkaç günlük tutar yükle.
• İadeyi yanlış şirkette denemek: Suica’yı Osaka’daki JR West gişesi iade etmez.
• Bölge sınırını kartla geçmek: Uzun yolculukta önce bilet al, sonra trene bin.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

Sıradaki adım