JLPT N1 Kelime Listesi 2/6

Bu listeyi N1 sorularına göre nasıl kullanırsın?

Listeyi N1’in kelime sorularına göre kullan: okunuşu, anlamı ve kelimenin hangi kelimeyle birlikte geçtiğini ayrı ayrı sına. Resmî sınav tanıtımına göre N1’de kelime bilgisi dört soru tipiyle ölçülür: kanji okuma, bağlama uygun kelime, eş anlamlı ifade ve kullanım. N2’de bulunan yazım (表記) ve kelime türetme soruları N1’de yoktur. Soru sayıları ve her tipin püf noktası JLPT N1 seviye rehberinde anlatılıyor.

• Okunuş testi: okunuş sütununu kapat ve kanjili kelimeyi sesli oku. Kanji okuma sorusu tam olarak bunu ister.
• Anlam testi: anlam sütununu kapat ve kelimenin Türkçesini söyle. Bağlam ve eş anlam sorularında hızın buradan gelir.
• Kullanım testi: kelimeyi kendi kurduğun iki kelimelik bir öbekle söyle, örneğin 均衡を保つ (dengeyi korumak). Kullanım sorusundaki yanlış cümleler çoğu zaman tam bu eşleşmeyi bozar.
• Tür sütunu: “suru fiili” etiketi kelimenin する alabildiğini, “geçişli” ve “geçişsiz” etiketleri ise を mi yoksa に ya da が mı istediğini gösterir.

Tablo okunuş sırasıyla dizildiği için aynı okunan kelimeler alt alta gelir: 刊行 ile 慣行, 形成 ile 形勢 gibi. Bunları ayrı ayrı değil, yan yana çalış.

Bu parçada hangi kelime türleri ve sesler ağır basıyor?

Parçanın yarısı yalın isimdir, dörtte birinden fazlası ise する alan isimdir. Aşağıdaki sayım, JMdict etiketlerine dayanarak bizim yaptığımız kaba bir gruplamadır. Birden çok etiketi olan kelimeyi tek gruba yazdık: önce する alan isim, sonra fiil, sonra sıfat ve zarf.

Sıfat ve zarflar sayıca az ama soru tiplerinde ağır basar. Eş anlamlı ifade sorusu çoğu zaman 極めて (son derece) ya da 殊に (bilhassa) gibi bir zarfı daha sade bir karşılıkla eşleştirir. Fiillerin çoğu ise Japonca kökenlidir (wago) ve kanji okuma sorusunda 朽ちる, 拗れる, 貶す gibi ezber isteyen okunuşlarla karşına çıkar.

Ses dağılımı: こ ve き parçanın yarısını tutuyor

512 kelimenin 134’ü こ, 132’si き sesiyle başlar; geri kalanı か, が, く, け ve ご arasında dağılır. Bu yoğunluğun sebebi Çince kökenli kelimelerdir (kango): 公, 交, 好, 行 gibi onlarca kanji こう okunur, 気, 規, 期 ise き okunur. Okunuşu aynı olan kanjiler çoğaldıkça aynı okunan kelime sayısı da artar; parçadaki 33 grubun 18’i こ ya da き ile başlar.

Aynı kanjiyle kurulan kelime aileleri de belirgindir. 原 12 kelimede geçer ve hep げん okunur. 規 altı kelimede kural ve ölçüt anlamı taşır: 規格・規制・規定・規範・規模・規約. 慣 dört kelimede alışkanlık fikrini verir, 簡 üç kelimede sadeliği. Bir aileyi birlikte çalışırsan kanjinin anlamı yeni kelimeyi tahmin etmeni sağlar.

Küçük っ: hangi birleşimde çıkar, hangisinde çıkmaz?

Kanji okuma sorusunun yanlış şıkları sık sık küçük っ üzerinden kurulur, bu parça da kuralı göstermek için iyi örnekler içerir. Kural kabaca şöyledir: く ya da き ile biten okunuş yalnız k sesinden önce kısalır; つ ya da ち ile biten okunuş k, s, t ve p seslerinden önce kısalır.

• 国 yedi kelimede, yalnız birinde kısalır: 国交 (こっこう) dışında 国産・国定・国土・国防・国有・国連 hep こく〜 okunur.
• 学 dört kelimede hiç kısalmaz: 学士 (がくし), 学説 (がくせつ), 学芸 (がくげい), 学歴 (がくれき). Ardından k gelmediği için がっ〜 olmaz.
• 決 ve 結 sert ünsüzden önce kısalır: 決行・決算・決勝 ve 結核・結晶・結成・結束 けっ〜 okunur. 決意 (けつい), 決議 (けつぎ), 決断 (けつだん) ve 結合 (けつごう) ise kısalmaz.
• Kısalma bazen h sesini p’ye çevirir: 合＋併 (へい) birleşince 合併 (がっぺい) olur. 月賦 (げっぷ) da aynı değişimi gösterir.

Kuralın istisnaları vardır; emin olmadığın kelimeyi okunuş sütunundan kontrol et. 骨 (こつ) ve 滑 (こつ) de 骨董品 (こっとうひん) ve 滑稽 (こっけい) kelimelerinde aynı kalıbı izler.

Bir kanji, kelimeye göre iki ses

Bu parçada birkaç kanji, hangi kelimede geçtiğine göre farklı okunur. Kanji okuma sorusu tam olarak bu farkı yoklar.

• 元: 元年 (がんねん) ve 元来 (がんらい) kelimelerinde がん, 元首 (げんしゅ) ve 元素 (げんそ) kelimelerinde げん okunur.
• 行: 行為・行進・行員・慣行・刊行 kelimelerinde こう, satır anlamındaki 行 ile 行政 kelimesinde ぎょう okunur.
• 業: 業者・業績・業務・兼業・鉱業 kelimelerinde ぎょう okunur. Budizmdeki karma anlamında tek başına ごう olur; 自業自得 (じごうじとく, ettiğini bulmak) deyimi de bu okunuşu kullanır.
• 寒気: listedeki かんき okunuşu soğuk hava kütlesidir. Aynı yazım さむけ okunursa üşüme ve titreme hissi demektir; hastalanınca 寒気がする dersin.
• 汚す ve 汚れ: listede けがす ve けがれ okunuşuyla, yani onuru lekelemek ve manevi kirlilik anlamıyla yer alır. よごす ve よごれ okunursa somut kirden söz edersin.
• 潜る: listedeki くぐる okunuşu bir şeyin altından ya da içinden geçmektir (門をくぐる). もぐる okunursa suya dalmak anlamına gelir.
• 来る: listede きたる okunuşuyla yer alır ve resmî duyurularda “önümüzdeki” demektir: 来る十日 (きたる とおか, önümüzdeki ayın 10’u).

Uzun ünlü tek fark olunca

Parçada okunuşu yalnız bir uzun ünlüyle ayrılan 10 çift var. Dinlemede ve kanji okuma şıklarında bu fark kelimenin kendisini değiştirir. Aşağıdaki çiftlerin her iki üyesi de bu listededir.

Küçük ゃ ve ょ da aynı türden bir tuzaktır. 規約 (きやく, tüzük) üç hece, 客観 (きゃっかん, nesnellik) ise きゃ ile başlar. 寄与 (きよ, katkı) ile 許容 (きょよう, tolerans) arasında da aynı fark vardır.

Katakana: 22 kelime, üç yanıltıcı anlam

Katakana grubunun büyük kısmı İngilizce kökenlidir ve Türkçe konuşan için de şeffaftır: グラフ, コントロール, コミュニケーション. Üçü ise Türkçe konuşanı da yanıltır.

• カンニング: sınavda kopya çekmektir. Japonca sözlükler kökenini İngilizce “cunning” (kurnaz) kelimesine bağlar, ama Japoncada yalnız kopya anlamı kalmıştır.
• キャリア: kariyer ve meslek deneyimi demektir. Japonya’da üst düzey devlet memurluğu sınavını geçip bakanlıklara girenlere de konuşma dilinde キャリア ya da キャリア組 denir. Aynı yazım “taşıyıcı” anlamında da kullanılır: hastalık taşıyıcısı ya da cep telefonu operatörü.
• コンパス: Japoncada pergel ile pusulanın ortak adıdır. Konuşma dilinde bacak uzunluğu için de kullanılır: コンパスが長い “bacakları uzun”. Sözlükler kökenini Felemenkçe kompas kelimesine bağlar.

コンタクト günlük konuşmada çoğu zaman kontakt lens anlamına gelir; コーナー da köşe kadar mağaza reyonu ya da televizyon programındaki bölüm demektir.

っ ile kurulan zarflar: duyguyu ve biçimi anlatan sesler

Parçadaki 16 hiragana kelimenin 10’u がっくり, きっぱり, くっきり gibi ortasında っ bulunan ses taklidi zarflardır. Bunlar N1 dinlemesinde ve deneme metinlerinde bir durumun ya da duygunun tonunu verir. Anlamları birbirine yakın olduğu için ikişer üçer öğren.

• がっしり ve がっちり: ikisi de sağlam yapıyı anlatır (がっしりした体格, iri yapılı beden). Yalnız がっちり sıkı tutmayı (がっちり握手する) ve parasını bilen, eli sıkı biri olmayı da anlatır.
• きっかり, きっちり, きちっと: きっかり sayı ve saatte tamlığı verir (きっかり三時). きっちり tamlığın yanında sıkı oturmayı da anlatır (きっちり閉める, sımsıkı kapatmak). きちっと ise derli toplu ve kuralına uygun yapmaktır.
• がっくり ve げっそり: ilki birden morali çökmek, ikincisi bir anda zayıflamış ve yorgun görünmek demektir.

Hangi kelimeler bu parçada en sık karıştırılır?

İlk sırada aynı okunuşu paylaşan 33 grup gelir; N1’de yazım sorusu olmasa da bu gruplar dinlemede ve okumada anlamı belirler. Sözlü bir cümlede kanjiyi göremezsin, hangi kelimenin kastedildiğini yanındaki kelimeden çıkarırsın. Bu yüzden aşağıdaki tabloda her kelimeyi tipik eşiyle verdik. Eşsesli kangoların sınavdaki genel etkisini seviye rehberinin Türkçe konuşana özel zorluklar bölümünde de bulursun.

Anlamı yakın, kullanımı farklı kelimeler

Eş anlamlı ifade ve kullanım sorularında asıl zorluk, anlamı yakın kelimelerin hangi bağlama uyduğunu bilmektir. Bu parçada birlikte öğrenmen gereken gruplar şunlardır:

• 慣習・慣例・慣行・慣用: 慣習 toplumda kuşaktan kuşağa geçen örftür (慣習法, örf hukuku). 慣例 bir kurumda ya da törende tekrarlanarak kural hâline gelen uygulamadır (慣例に従う). 慣行 iş ve idare dünyasının yerleşik pratiğidir; 慣用 ise dilde yaygın kullanım demektir.
• 簡易・簡潔・簡素: 簡易 basitleştirilmiş ve pratik olanı anlatır (簡易包装, sade ambalaj). 簡潔 anlatımın kısa ve özlü olmasıdır, 簡素 ise yaşam tarzının ya da törenin gösterişsizliğidir.
• 拒否 ve 拒絶: ikisi de reddetmektir. 拒否 daha geniş kullanılır (拒否権, veto hakkı); 拒絶 daha kesin ve serttir, organ nakli sonrası 拒絶反応 (ret tepkisi) gibi.
• 決意・決断・決行: 決意 içte verilen sağlam karardır (決意を固める). 決断 zor bir seçimi yapma anıdır (決断を下す), 決行 ise engele rağmen uygulamaya geçmektir (雨天決行, yağmurda da yapılır).
• 勧告 ve 勧誘: 勧告 bir makamın resmî tavsiyesidir (是正勧告, düzeltme uyarısı). 勧誘 ise satış ya da üyelik için kapı kapı dolaşan çağrıdır (保険の勧誘).
• 購入 ve 購買: 購入 her türlü satın almadır (住宅を購入する). 購買 daha çok bileşiklerde geçer: 購買力 (satın alma gücü), 購買部 (okul ya da şirket kantini).
• 近眼 ve 近視, 禁じる ve 禁ずる: her çiftin anlamı aynıdır, fark üsluptadır. 近視 tıbbi terimdir, 近眼 gündelik dildir; 禁ずる ise 禁じる fiilinin yazı diline özgü biçimidir.

Zıt anlamlı bir çift de aynı kökü paylaşır: 心強い (güven verici) ve 心細い (çaresiz, kimsesiz hissetmek). Kartta ikisini aynı satıra yaz.

N1 kelime listesi 2/6: かんい – ごう

512 kelimenin tamamı hiragana alfabe sırasıyla dizildi. Dar ekranda tablo yana kayar; istediğin satırı seçip kart programına yapıştırabilirsin.

Bu 512 kelimeyi dört haftada nasıl yerleştirirsin?

Kelimeyi tekrar tekrar okumak yerine kendini sınamak, kalıcılığı belirgin biçimde artırır. Science dergisinde 2008 yılında çıkan bir çalışmada Karpicke ve Roediger, üniversite öğrencilerine yabancı dilde kelime çiftleri öğretti. Doğru hatırlanan kelimeyi yeniden çalışmak gecikmeli hatırlamaya katkı sağlamadı; yeniden test etmek ise büyük fark yarattı. Aynı deneyde öğrencilerin kendi tahminleri gerçek sonuçla örtüşmedi. Yani “tekrar okudum, öğrendim” hissi yanıltıcıdır.

Aşağıdaki plan parçayı dört eşit dilime böler: haftada altı gün yaklaşık 22 yeni kelime, yedinci gün yalnız tekrar. Son sütunda, o haftanın kelimeleri arasındaki tuzaklı grupları bulursun.

Dört hafta sonunda tekrar yükü azalmaz, yalnız dağılır. Yeni kelime eklemeyi bıraktığın haftalarda da aralıklı tekrar programındaki kartları her gün bitir. Kart ve tekrar düzenine yeni başlıyorsan kelime kartları sayfasına göz at.

N1 soru tiplerine göre kart nasıl hazırlanır?

Türkçe bilmek bu parçada sana nerede yardım eder?

Türkçenin hâl ekleri, bu parçadaki 149 suru fiilinin hangi edatı istediğini tahmin etmekte işine yarar. Bazı kültür kelimelerinin de Türkiye’de doğrudan karşılığı vardır.

• “-e” hâli çoğu zaman に’ye denk gelir: parçadaki 40 geçişsiz suru fiilinin bir kısmı Türkçede de yönelme hâli ister. 内政に干渉する “iç işlerine müdahale etmek”, 発展に寄与する “gelişmeye katkıda bulunmak”, 条件に該当する “koşula uymak”, 敵に降伏する “düşmana teslim olmak”.
• “-i” hâli を’ye denk gelir, ama her zaman değil: 要求を拒否する “talebi reddetmek” birebir örtüşür. 会社に勤務する ise Türkçede “şirkette çalışmak” olur; ウイルスに感染する da “virüs kapmak” diye çevrilir. Edatı Türkçeden değil, öbekten öğren.
• Şapkalı ünlüyü hatırla: Türk Dil Kurumu, “adet” (sayı) ile “âdet” (gelenek) ve “hala” ile “hâlâ” gibi kelimeleri uzun okunan ünlünün üstüne konan düzeltme işaretiyle ayırır. Japoncada bu ayrım birkaç kelimeyle sınırlı değildir; 個 (こ, adet sayacı) ile 校 (こう, okul) gibi pek çok çift yalnız ünlü uzunluğuyla ayrılır.
• 戸籍 sana tanıdık gelir: Türkiye’deki aile nüfus kütüğü gibi, Japon 戸籍 sistemi de kişiyi aile birimi içinde kaydeder. Japonya’ya yerleşen yabancılar ise 戸籍‘e değil, 9 Temmuz 2012’den beri Japonlar gibi 住民票 (ikamet kaydı) sistemine kaydolur.
• 義理 iki Türkçe kelimeye bölünür: 義理の母 kayınvalide de olabilir, üvey anne de; hangisi olduğunu bağlam söyler. Toplumsal anlamdaki 義理 ise Türkçedeki “hatır için” ya da “vefa borcu” duygusuna yakındır.
• “Kopya” ile “kurnaz” arasında köprü kurma: カンニング kelimesini İngilizceden tanıyorsan anlamını “kurnaz” sanabilirsin. Japoncada yalnız “kopya çekmek” anlamında kullanılır: 試験でカンニングする.

Bu parçada Japonya’da yaşarken işine yarayacak kelimeler de var. Maaş bordrosunda 控除 (kesinti) ve 雇用 (istihdam), ev faturalarında 光熱費, okul yazışmalarında 給食 (okul yemeği) ve 願書 (başvuru formu) karşına çıkar.

Bu parçayı bitirince nereye geçersin?

N1 kelime listesi altı parçadır ve parçalar arasında zorluk farkı yoktur; bölme yalnız okunuş sırasına göre yapılmıştır. Aşağıdaki bağlantılar seni kardeş parçalara, kanji ve dilbilgisi sayfalarına ve soru alıştırmalarına götürür.

• Önceki parça: N1 kelime listesi 1/6, ああ ile かん arasındaki kelimeler.
• Sonraki parça: okunuş sırası N1 kelime listesi 3/6 ile devam eder.
• Kanji: N1 kanji listesinin ilk parçası, kanjileri gazete sıklığına göre örnek kelimeleriyle verir.
• Dilbilgisi: N1 dilbilgisi sayfası, bu kelimeleri yerleştireceğin yazı dili kalıplarını anlatır.
• Alıştırma: öğrendiklerini mondai biçiminde sınamak istersen N1 çıkmış sorular sayfasındaki özgün sorulara ve resmî örnek bağlantılarına bak.
• Bir basamak geri: tabloda tanıdığın kelime azsa N2 kelime listesiyle temeli güçlendir.

Pratik ipuçları

• Eşsesli grupları kendi destelerinde topla, her kelimeyi tipik eşiyle kaydet.
• Uzun ünlü çiftlerini sesli söyle, kendi sesini kaydedip dinle.
• Küçük っ içeren kelimeleri ayrı işaretle ve kuralı her seferinde kendine açıkla.
• Geçişsiz suru fiillerini に ile, geçişli olanları を ile birlikte ezberle.
• Ses taklidi zarfları ikişer üçer, aralarındaki farkla birlikte çalış.
• jlpt.jp örnek sorularındaki kelime kısmını çöz, takıldığın kelimeleri tabloda bul ve karta ekle.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

Sıradaki adım