Japonya’da Engelsiz Ulaşım

İstasyonda yardım nasıl istenir?

Japonya Ulusal Turizm Örgütü (JNTO), yardım istemekten çekinmemeni öğütler. İstasyon görevlisine ineceğin yeri söylersin; görevli seni trene bindirir ve varış istasyonundaki ekip kapıda seni bekler.

JR Doğu, yardımın zaman alabileceğini ve istasyona erken gelmeni yazar. Sandalyenin tipine, trene ve istasyona göre binişin mümkün olmayabileceğini de belirtir. Bu yüzden bileti almadan önce durumu görevliye sor.

1. Gişeye git: Kalkış istasyonunda görevliye varış istasyonunu ve aktarmalarını söyle.
2. Bekle: Görevli varış istasyonunu arayıp ekibi ayarlar.
3. Bin: Görevli peronla tren arasına geçiş plakası koyar.
4. İn: Varışta ekip aynı kapıda rampayla hazırdır.

Shinkansen’de yer ayırtma ve sandalye ölçü sınırı tekerlekli sandalye rehberinde ayrıca anlatılıyor.

Tokyo metrosunda neler var?

Tokyo’da iki metro işletmesi var: Tokyo Metro ve Toei. Toei’nin resmî erişilebilirlik sayfası şu düzenlemeleri sıralar:

Mita hattında sabit rampa genelde 2. ve 5. vagonun önündedir. Peronun kavisli olduğu ve boşluğun 10 santimi aştığı yerlerde rampa kurulmaz. Böyle bir istasyondaysan görevliden taşınabilir rampa iste.

Tokyo Metro’nun sitesinde “Search by Barrier-Free Facility” bölümüyle hangi istasyonda sandalyeye uygun yürüyen merdiven ya da asansör olduğunu ararsın. Gideceğin istasyonu bir gün önce kontrol etmek yolda sürpriz yaşatmaz.

Görme engelli yolcu için

Zemindeki sarı kabartmalı şeritlerin iki türü var: çizgili yönlendirme şeridi yolu, noktalı uyarı şeridi merdiven başı ya da peron kenarı gibi dikkat edilecek yeri gösterir. MLIT’in Şubat 2026 tablosuna göre Nisan 2020’de yürürlüğe giren güncel standardı karşılayan istasyon ve terminal oranı yüzde 47,8.

Peron kapısı ise yayılıyor: Mart 2025 itibarıyla 2.830 peron hattında kapı ya da bariyer kurulu. Yine de birçok istasyonda peron hâlâ açıktır; görevliden eşlik istemek en güvenli yoldur.

• Bilet: JR Orta Japonya’da kısa mesafe bilet makinelerinde kabartma yazılı bant var; uzun mesafe biletini gişeden alırsın.
• Turnike: Görevlinin durduğu geçidi kullan.
• Yürüyen merdiven: JR Orta Japonya, görme engelli yolcuya merdiveni önerir; korkuluklarda peron numarası kabartma yazıyla yazar.
• Trende: Durak anonsu yapılır; ek bilgi için kondüktöre seslenebilirsin.

Toei istasyonlarında giriş ve turnikede zil sesi, merdiven başında kuş sesi çalar. Bu sesler yönünü bulmana yardım eder.

İşitme engelli yolcu için

JR Orta Japonya’nın gişelerinde bilet alırken ve ücret farkı öderken görevli seninle yazışarak (筆談, hitsudan) iletişim kurar. Trende kondüktör de yazıyla yanıt verir.

Varış istasyonları vagon içindeki yazılı ekranlarda gösterilir. Toei’nin dört metro hattında da kayan yazılı LED ekran bulunur. JR Doğu’nun erişilebilirlik sayfası da yazışma için kullanılan tabletleri tanıtır.

Telefonundaki not uygulamasına İngilizce ve Japonca hazır cümleler yaz. 耳が聞こえません。書いてください。 (Mimi ga kikoemasen. Kaite kudasai.) Anlamı: duyamıyorum, lütfen yazar mısınız?

Otobüs

MLIT verisine göre Mart 2025 itibarıyla hat otobüslerinin yüzde 72,1’i alçak tabanlı. Havalimanı otobüslerinde engelsiz araç oranı yüzde 40,0. Uzun yol tipi yüksek tabanlı otobüslerin ise yalnız yüzde 6,2’si asansörlü.

JNTO’ya göre şoförler tekerlekli sandalyeyi güvenle sabitlemene ve inip binmene yardım eder. Ön kapıda şoföre işaret et, rampayı açmasını bekle. Havalimanı otobüsüne binmeyi düşünüyorsan sandalye kabulünü işletmeye önceden sor.

Taksi

JNTO, standart taksilerin çoğunun akülü sandalyeyi taşıyamadığını yazar. Bunun için rampalı Evrensel Tasarım Taksi (ユニバーサルデザインタクシー, UD taksi) ya da engelli taksisi gerekir.

MLIT’e göre Mart 2025 itibarıyla ülkede UD dahil 59.918 engelli taksisi var. UD taksiler farklı düzeylerde onaylanır ve rampanın taşıma kapasitesi düzeye göre değişir. Ağır akülü sandalyede aracın üzerindeki onay etiketini kontrol et.

Taksi çağırma ve ücret konusu taksi rehberinde. Havalimanından şehre geçiş seçenekleri için havalimanları sayfasına bak.

Engelsiz tuvalet

Japonya’da geniş, tutunma barlı tuvalete artık バリアフリートイレ (bariafurī toire) deniyor. Tabelada 多機能トイレ (takinō toire), 多目的トイレ ya da “みんなのトイレ” da yazabilir.

MLIT verisine göre Mart 2025 itibarıyla istasyon ve terminallerin yüzde 92,4’ünde engelli tuvaleti var. MLIT, bu tuvaletlerin gerçekten ihtiyacı olana bırakılmasını ister.

Narita’nın üç terminalinde de stoma tuvaleti ve yardımcı köpek tuvaleti bulunur. Büyük istasyonlarda tuvaletin yerini istasyon haritasında tekerlekli sandalye simgesiyle ararsın.

Görünmeyen ihtiyaçlar için Yardım İşareti

Kırmızı ヘルプマーク (Help Mark), dışarıdan anlaşılmayan bir ihtiyacın olduğunu çevreye gösterir. Protez, iç organ hastalığı ya da erken gebelik gibi durumlar için tasarlanmıştır.

Tokyo Valiliği’ne göre işaret 2021’den beri bütün illerde kullanılıyor. Toei istasyonlarındaki ücretsiz dağıtım Tokyo’da oturanlara yöneliktir. Valilik, acil ihtiyaç için işaretin görselini indirip renk ve oranını değiştirmeden yazdırmaya izin verir.

Bu işareti taşıyan birini gördüğünde trende yer verilmesi ve gerekirse yardım teklif edilmesi beklenir. Kalacağın otelde de ihtiyacını önceden yazarsan resepsiyon hazırlıklı olur; oda için sorulacaklar erişilebilir konaklama rehberinde.

Yardımcı köpekle yolculuk

身体障害者補助犬法 (Bedensel Engelliler Yardımcı Köpek Kanunu) rehber, hareket destek ve işitme köpeklerini tanır. Kamu ulaşımı, restoran, mağaza ve hastane bu köpekleri ciddi bir zarar riski yoksa reddedemez.

Ancak Sağlık Bakanlığı (MHLW) yurt dışından gelen köpeklerin bu kanunun kapsamında olmadığını yazar. Bunun için Japonya’daki yetkili kuruluşlar 期間限定証明書 (geçici belge) verir. Rehber köpek IGDF, hareket destek ve işitme köpeği ADI üyesi bir kurumda eğitilmiş olmalı. Bakanlık, bu belgeyi taşıyan kullanıcıların da Japon köpekleri gibi kabul edilmesini işletmelerden rica eder.

• Kapsam: Yalnız rehber köpek, hareket destek köpeği ve işitme köpeği. Psikiyatrik destek ya da otizm köpekleri belge kapsamına girmez.
• Karantina: Tarım Bakanlığı Hayvan Karantinası mikroçip, en az iki kuduz aşısı ve en az 0,5 IU/ml antikor sonucu ister.
• Bekleme: Kan alımından sonra en az 180 gün geçmeli; varıştan en az 40 gün önce havalimanı karantinasına bildirim yaparsın.
• Trende: JR Orta Japonya ve JR Batı, kanuni işareti taşıyan köpeği ücretsiz alır.

Örnek senaryo

Malatya’dan görme engelli bir üniversite öğrencisi ve arkadaşı: Öğrenci, Osaka’dan Tokyo’ya Shinkansen’le gidiyor. Shin-Osaka gişesinde varış istasyonunu söylüyor; görevli tren kapısına kadar eşlik ediyor ve Tokyo’ya haber veriyor. Tokyo’da bekleyen görevli onu JR Yamanote hattının peronuna götürüyor. Arkadaşı yanında olsa da görevli yardımı aktarmayı hızlandırıyor.

Türkiye’den gelenler için notlar

• Yazılı cümle hazırla: Türkçe kaynak neredeyse yok; ihtiyacını İngilizce ve Japonca iki satırla telefonuna yaz ve görevliye göster.
• Japon engelli kartı yok: Bazı belgeler ve indirimler Japonya’da verilen kartlara bağlıdır. Turist olarak tam ücret ödeyeceğini varsay.
• Acil durumda: Ambulans ve yangın için 119, polis için 110. Ayrıntılı numaralar acil durum sayfasında.
• Genel ulaşım: Tren, metro ve pass seçenekleri ulaşım rehberinde.

Sık yapılan hatalar

• Varış istasyonunu söylememek: Görevli varışta ekibi ayarlayamaz.
• Yardımcı köpeği son ay planlamak: Karantinadaki 180 günlük bekleme ve 40 günlük bildirim süresi var.
• Her taksiyi uygun sanmak: Standart taksiler akülü sandalyeyi çoğunlukla alamaz.
• Engelsiz tuvaleti kuyruk bahanesi yapmak: Bu tuvaletler ihtiyacı olana ayrılır.
• Kabartma şeride eşya koymak: Görme engelli yolcunun yolunu keser.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

Sıradaki adım