Japonya’da Çocukla Toplu Taşıma

Yaşa göre bilet kuralları

JR şirketleri ve çoğu özel demiryolu yolcuları dört gruba ayırır. Sınır yaş değil okul durumuna bağlıdır: 6 yaşını doldurmuş ama henüz okula başlamamış çocuk hâlâ okul öncesi sayılır.

JR Doğu Japonya’nın kurallarına göre okul öncesi çocuk şu durumlarda çocuk bileti öder:

• Üçüncü çocuk: Bir yetişkin ya da bir çocuk yanında en fazla 2 okul öncesi çocuk ücretsizdir. Üçüncüsünden itibaren çocuk bileti alınır.
• Kendi koltuğu: Bebek ya da okul öncesi çocuk tek başına numaralı koltuk, Green koltuk veya yatak kullanırsa çocuk ücreti ödenir.
• Yalnız yolculuk: Okul öncesi çocuk tek başına seyahat ederse çocuk bileti gerekir.

İlkokul çocuğu için bilet, ekspres ve numaralı koltuk ücreti yetişkinin yarısıdır. Green vagon ve yataklı vagon ücreti ise çocuk için de yetişkinle aynıdır. Yarım ücret her zaman tam yarı olmayabilir; şirketin yuvarlama kuralı uygulanır.

Otobüste çocuk ücreti

Otobüslerde kurallar trene benzer, ama her işletme kendi tarifesini yayımlar. Örneğin Tokyo’nun belediye otobüsü Toei Bus’ta 23 ilçe içindeki normal hatlarda yetişkin 210 yen, çocuk nakit 110 yen öder. Çocuk IC kartıyla ücret 105 yendir.

Toei Bus’ta 1 yaş altı bebek ücretsizdir. Okul öncesi çocuklardan yetişkin ya da çocuk yanında en fazla 2’si ücretsiz biner; üçüncüsü ve tek başına binen okul öncesi çocuk çocuk ücreti öder. Başka şehirlerde ve özel otobüs şirketlerinde sayı ve tutar farklı olabilir, binmeden önce şirketin sitesine bak.

Otobüste genelde ön ya da orta kapıdan binersin ve ödeme şekli hatta göre değişir. Çocuğun IC kartı varsa kendi kartını okutmasına izin ver; böylece sürücü doğru ücreti otomatik alır.

Çocuk IC kartı

İlkokul çağındaki çocuk düzenli trene biniyorsa çocuk IC kartı işini kolaylaştırır. Kart, turnikede otomatik olarak çocuk ücretini düşer. JR Doğu Japonya’nın çocuk My Suica kartı için kurallar şöyle:

1. Nereden alınır: Yalnızca JR Doğu’nun みどりの窓口 (midori no madoguchi, bilet gişesi) ya da operatörle konuşulan bilet makinesi. Normal bilet makinelerinde satılmaz.
2. Hangi belge: Çocuğun yaşını gösteren bir kimlik gerekir; My Number kartı bunlardan biridir. Kartı ebeveyn alabilir, ama çocuğun belgesi şarttır.
3. Geçerlilik: Kart, çocuğun ilkokulu bitirdiği yılın 31 Mart’ına kadar çocuk ücretiyle çalışır. Sonra gişede ya da makinede yetişkin karta dönüştürülür.
4. Tek kart kuralı: Bir çocuk aynı anda yalnızca bir çocuk IC kartı taşıyabilir: çocuk Suica, çocuk Suica abonman ya da çocuk PASMO.

İsimsiz çocuk Suica satılmaz. Kartın genel kullanımı, bakiye yükleme ve diğer bölgelerdeki IC kartlar IC kartları rehberinde. Okul öncesi çocuk ücretsiz bindiği için ona kart gerekmez.

Bebek arabasıyla tren ve otobüs

Japonya’da bebek arabasıyla toplu taşımaya binmek için arabayı katlamak zorunda değilsin. Arazi ve Ulaştırma Bakanlığı 2014’te ortak bir kural ve işaret belirledi: ベビーカーマーク (bebīkā māku). Bu işaret, arabanın katlanmadan güvenle kullanılabileceği yeri gösterir.

• İşareti ara: Vagonlarda tekerlekli sandalye ve bebek arabası alanı işaretlidir. Asansörlerde de aynı işaret bulunur.
• Yürüyen merdivende kullanma: Bakanlık, tehlikeli yerleri ベビーカー使用禁止 (bebek arabası yasak) işaretiyle gösterir. Yürüyen merdiven bunların başında gelir.
• Freni kilitle: Araç içinde arabanın frenini kilitle ve elinle tut. Tren kalkarken ve dururken sarsıntı olur.
• İkiz bebek arabası: Bazı otobüs şirketleri geniş arabayı katlatıyordu. Bakanlığın kurulu, standart ikiz arabaların belirli koşullarda katlanmadan kullanılmasını temel kural olarak benimsedi.

İstasyonlarda asansörün yerini önceden bilmek çok zaman kazandırır. Büyük istasyonların sitesinde エレベーター (erebētā) haritası bulunur. Asansör sırasında yürüyemeyen yolculara ve tekerlekli sandalyelere öncelik vermek beklenen bir nezakettir.

Yoğun saat ve tren nezaketi

Büyük şehirlerde sabah işe gidiş saatlerinde trenler çok kalabalıktır. Bu saatlerde bebek arabasıyla binmek hem senin hem diğer yolcuların işini zorlaştırır. Mümkünse yolculuğu sabah yoğunluğundan sonraya kaydır.

Japon trenlerinde telefonla konuşmak ve yüksek sesle sohbet etmek hoş karşılanmaz. Çocukların sesine ise genelde anlayış gösterilir. Ağlayan bebeği sakinleştirmek için bir sonraki istasyonda inip birkaç dakika beklemek de bir seçenektir. Yolculuk sırasında çocuğun ateşi çıkarsa ya da kusarsa gece danışma hattını ve aşı düzenini çocuk sağlığı rehberinden önceden öğrenmen iyi olur.

優先席 (yūsenseki) denen öncelikli koltuklar yaşlılar, engelliler, hamileler ve küçük çocuklu yolcular içindir. Kucağında bebekle ayaktaysan bu koltuklara oturabilirsin. Hamileysen belediyenin verdiği マタニティマーク (hamilelik rozeti) çantanda olsun. Yolculukta biri fenalaşırsa ya da çocuk düşüp yaralanırsa hangi numarayı arayacağını acil durum sayfasından önceden öğren.

Shinkansen ve uzun yolculuk

Shinkansen’de okul öncesi çocuk kucakta ya da senin koltuğunda otururken ücretsizdir. Çocuğa ayrı numaralı koltuk ayırtırsan çocuk ücreti ödersin. Uzun yolda küçük çocuk için ayrı koltuk hem senin hem onun rahatı için düşünülebilir.

Uzun yolculuklarda vagon sonundaki tuvaletlerde çoğu zaman bebek bezi değiştirme masası bulunur. Bebek arabasını koltuk arkasına ya da vagon girişine koyman gerekebilir. Hafta sonu ve tatil dönemlerinde biletini erkenden al.

Taksi ve araba

Japonya’da Karayolu Trafik Yasası 6 yaş altındaki çocuğun araçta çocuk koltuğu olmadan taşınmasını yasaklar. Kendi arabanı ya da kiralık araba kullanıyorsan çocuk koltuğunu önceden ayarla. Araba kiralama şirketleri çoğu zaman ücretli çocuk koltuğu sunar.

Yasa bazı istisnalar tanır ve ayrıntıları yönetmeliğe bırakır. Taksi ya da otobüs gibi araçlarda kural farklı uygulanabilir, ama güvenlik riski aynı kalır. Taksiyle çocuk taşıyacaksan rezervasyon sırasında çocuk koltuğu hizmeti olup olmadığını sor.

Yola çıkmadan önce kontrol listesi

• Bilet hesabı: Kaç okul öncesi çocuk, kaç ilkokul çocuğu ve kaç yetişkin olduğunu say; üçüncü okul öncesi çocuğu unutma.
• Asansör: Varış istasyonunun asansörlü çıkışını haritadan bul.
• Saat: Sabah ve akşam yoğun saatlerine denk gelmeyecek bir plan yap.
• Bez ve su: İstasyonlardaki bebek bakım odalarının yerini öğren; çantanda yedek bez ve su olsun.
• Varış sonrası: Gideceğin park ya da müze için aktiviteler rehberine göz at.

Örnek senaryo

Eren, Yokohama’da yaşıyor; 7 yaşında bir oğlu ve 3 yaşında ikizleri var: Hafta sonu Tokyo’ya trenle gidiyorlar. Oğlu ilkokulda olduğu için çocuk Suica’sıyla yarım ücret ödüyor. İkizler için bilet almıyor, çünkü bir yetişkin yanında iki okul öncesi çocuk ücretsiz biner. İkiz arabasıyla asansörlü çıkışı önceden haritadan buluyor ve yoğun saatten sonra yola çıkıyor.

Türkiye’den gelenler için notlar

• Yaş değil okul: Japonya’da 6 yaşını doldurmuş ama okula başlamamış çocuk hâlâ ücretsiz binebilir. 12 yaşına girmiş ama ilkokulu bitirmemiş çocuk da çocuk ücreti öder.
• Kimlik: Çocuk IC kartı için çocuğun Japonya’daki kimliği gerekir. My Number kartı yoksa gişede hangi belgenin kabul edildiğini sor.
• Bebek arabası alışkanlığı: Japonya’da yürüyen merdivende bebek arabası kullanılmaz; asansör beklemek normaldir.
• Kucakta çocukla ayakta kalmak: Öncelikli koltuğa oturmak için izin istemen gerekmez. Biri yer verirse “Arigatō gozaimasu” demen yeterli.

Sık yapılan hatalar

• Yaşa göre bilet almak: Ücreti okul durumu belirler, doğum günü değil.
• Üç okul öncesi çocuk için bilet almamak: Üçüncü çocuk çocuk ücreti öder.
• Çocuk IC kartını makinede aramak: Çocuk kartı yalnızca gişede ya da operatörlü makinede çıkar.
• Yürüyen merdivende bebek arabası: Hem yasak hem tehlikelidir.
• Frenleri kilitlememek: Kalkış ve duruşta araba kayabilir.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

Sıradaki adım