Ev Ziyareti

Gitmeden önce

FUN! JAPAN’ın “10 kural” listesi şu üç noktayı öne çıkarır. Vaktinde ama erken değil gel, çünkü ev sahibi hâlâ yemek hazırlıyor olabilir. On dakikadan fazla geç kalacaksan haber ver. Yanında davetsiz kimse getirme; oturma düzeni ve yemek miktarı buna göre ayarlanmıştır.

Çorap giy. Aynı kaynak çıplak ayak ve sandaleti önermez; çizme de çıkarması yavaş olduğu için uygun değildir. Dar etek, yerde oturmayı zorlaştırır. Çorabın temiz ve deliksiz olsun, çünkü ev boyunca çorapla dolaşırsın.

Genkan

İngilizce Vikipedi’ye göre genkan, kapının hemen önündeki karşılama alanıdır. Zemin kirin içeri taşınmaması için alçaktır; basamak yüksekliği yaklaşık 5–10 cm’den diz seviyesine kadar değişir. Apartmanlarda daha küçüktür, basamağı bile olmayabilir; yalnızca zemin farklıdır.

1. Kapıdan gir, “ojama shimasu” (rahatsız edeceğim) de. FUN! JAPAN’a göre bu söz davete teşekkür sayılır.
2. Ayakkabıyı genkan’ın alçak zemininde (tataki) çıkar. Japan Guide, dış ayakkabıyla yüksek zemine, çorapla da alçak zemine basılmamasını ister.
3. Yükseğe çıkınca dön, ayakkabıları burnu kapıya bakacak biçimde çevir. Çıkarken giymek kolaylaşır.
4. Islak şemsiye ve yağmurluğu dışarıda bırak ya da torbala; Japan Guide bunu da ister.

İngilizce Vikipedi’ye göre ayakkabı çıkarma geleneğinin bin yılı aşkın bir geçmişi olduğuna inanılır. Japan Guide, çıplak ayakla evin içine girmeyi kaba bulur; gündelik ortamlarda hoşgörü gösterilebilir.

Terlik ve çorap

Ev sahibi terlik verir. Tuvalete ayrı bir terlik konur; Japan Guide ve FUN! JAPAN tuvalet terliğini yalnızca orada giymeni, çıkınca ev terliğine dönmeni söyler. Shizuoka Eyaleti’nin sitesindeki belge, tuvalet terliğini çıkarırken ucunu bir sonraki kişi için çevirmeni önerir.

Japan Guide, tatamide zemini korumak için valizi taşımak ya da sürüklemek yerine tekerlekli valiz kullanılmasını önerir. Bazı konaklama yerleri valizi tatamiya hiç sokmaz. Evde de büyük çantayı kapıda bırakmak ya da ev sahibine yerini sormak akıllıca olur.

Tatami odası

Tatamiya terlikle çıkılmaz. Japan Guide, terliğin tatamiye basmadan önce çıkarılması gerektiğini yazar. Çoraplı ayakla basarsın. Tatami ayrıntıları ve ryokan kuralları için Tatami sayfasına bak.

Shizuoka’daki belge ayrıca ev sahibinin gösterdiği yerin dışına çıkmamanı, özellikle mutfakta dolaşmamanı ister. Tapınaklarda ve eski evlerde eşiğe basılmaz.

Hediye

FUN! JAPAN, temiyage’nin küçük bir “el hediyesi” olduğunu, çoğunlukla atıştırmalık tarzı tatlı olduğunu ve düzgün sarılmasının önerildiğini yazar. Japan Guide ziyaretçi hediyeleri için 1.000–5.000 yen aralığını verir. Seçim, ambalaj, sayılar ve verme biçimi için Hediyeleşme sayfasına bak.

Oturma düzeni

Yer gösterilene kadar ayakta bekle. FUN! JAPAN, her evde ailenin “özel” koltuklarının olduğunu hatırlatır. Japan Guide’a göre en önemli konuk, kapıdan en uzaktaki onur yerine (kamiza) oturur. Tokonoma (duvar nişi) varsa konuk, nişin önünde, ona sırtı dönük oturur. Ev sahibi ya da en az önemli kişi kapıya yakın yere (shimoza) oturur.

Japan Guide, seiza (diz üstü oturma) biçimini her iki cins için resmî oturuş olarak tanımlar ama yabancıdan uzun süre beklemediğini yazar. Rahatsız olursan bağdaş kurmak erkekler için, bacakları yana toplamak kadınlar için geleneksel rahat oturuştur.

İkram ve sofra

Verilen içeceği kibarca kabul et. FUN! JAPAN, hediyen yiyecekse ikramla birlikte paylaşılabileceğini söyler. Japan Guide’a göre sofrada şunlar geçerlidir:

• Herkesin yemeği gelince “itadakimasu” de ve başla.
• Pirinç kasesini elinle kaldır; pirincin üstüne soya sosu dökme.
• Ortak tabaktan almak için çubuğun ters ucunu ya da servis çubuğunu kullan.
• Çubukları pirinç kasesine dik saplama; Shizuoka’daki belge bunun cenazeyle ilişkilendirildiğini yazar.
• Bitirince tabakları ilk hâline getir, kapakları kapat; “gochisōsama deshita” de.
• İçkide herkesin kadehi doluncaya ve “kampai” denene dek bekle. Kendi kadehini doldurmak yerine başkalarınınkini doldur.

Sevmediğin yemeği tabakta bırakmak kabul edilir; tabağı boşaltmak ise “iyi üslup” sayılır. Alerjin ya da yasaklı yiyeceğin (domuz, alkol) varsa önceden söyle. Kartlar ve ifadeler için Alerji Kartı ve Helal Yemek Bulma sayfaları işine yarar. Restoranlardaki sofra kuralları için Restoran Kuralları sayfası var.

Ne zaman kalkmalı?

FUN! JAPAN, Japonya’nın “yüksek bağlamlı” bir kültür olduğunu, ev sahiplerinin gitme vaktini nadiren doğrudan söylediğini yazar. Sohbet ağırlaşırsa, ikram biterse ya da saat ilerlerse kalkma zamanıdır. Çıkarken “ojama shimashita” dersin, eğilir, teşekkür edersin; selamın ayrıntıları için Selamlaşma sayfasına bak. Ertesi gün kısa bir teşekkür mesajı göndermek iyi izlenim bırakır.

Türk misafirperverliğiyle fark

İki kültürde de ayakkabı kapıda çıkar ve ev sahibi misafire terlik verir. Fark, ayrıntıda: Japonya’da tatami, tuvalet ve oturma düzeni ayrı kurallar getirir. Türkiye’de sofrada misafire bir daha almasını ısrarla söylersin. Japonya’da ise FUN! JAPAN’ın dediği gibi çoğu şey söylenmez; ev sahibinin ima ettiğini okumak gerekir.

İngilizce Vikipedi’nin uchi-soto (iç-dış) açıklaması misafirliği şöyle özetler: ev sahibi dış gruptaki konuğa en iyisini sunar. Misafire ilk banyo teklif edilir. Gece konuğuna en iyi yatak verilir; bu ev sahibine zahmet olsa bile yapılır. Türk okur bunu tanıyacaktır, çünkü bizde de “Tanrı misafiri” deyimi vardır. Ama sen teklifi kabul ederken nazik ol, bir sonraki kişiye de su bırak: Japan Guide’a göre banyo suyu genelde evin sonraki üyesi için bırakılır.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

Sıradaki adım