Selamlaşma

Ojigi nedir?

Japan Guide’a göre eğilme yalnızca selam değildir. İnsanlar teşekkür, özür, rica ve minnet için de eğilir. Aynı hareket bağlama göre farklı anlam taşır; selamda hafif, özürde derin olur.

İngilizce Vikipedi’ye göre eğilmenin kökeni 5. ile 8. yüzyıl arasında Çin’den gelen Budist dindarlığa dayanır. Samuray görgüsü Kamakura döneminde (1185–1333) disipline edildi. Edo döneminde (1603–1868) halka yayıldı. “Ojigi” sözcüğü başlangıçta “uygun zamanlama” anlamına gelen bir sesteşten gelir ve eğilme anlamını ancak Edo’nun sonunda aldı.

Üç derinlik

Japonca ve İngilizce Vikipedi aynı üçlüyü verir. Aşağıdaki açılar yaklaşık değerlerdir; önemli olan sıralamadır.

İngilizce Vikipedi saikeirei için 45° ile 70° arasını yazar ve bu eğilmenin görece uzun süre sabit tutulduğunu ekler. İngilizce Vikipedi’ye göre kötü eğilme isteksizlik, samimiyetsizlik ve hatta saygısızlık izlenimi bırakabilir.

Doğru eğilme tekniği

• Önce dur: Japonca Vikipedi, eğilmeden önce tamamen durmayı ister. Yürürken eğilme.
• Bel eğilir, boyun değil: Sırt düz kalır, kalçayı hafifçe geriye it. Yalnızca boynu kıvırmak hatadır.
• Eller: İş eğilmesinde erkekler elleri yanda tutar; kadınlar parmak uçlarını göbeğin altında birleştirir. Derin eğilmede eller uyluk boyunca dizlere kayar.
• Bakış: İngilizce Vikipedi, hafif eğilmede bakışın ayaklarının yaklaşık 3 metre önüne, 30 derecede yaklaşık 1 metre önüne düştüğünü yazar.
• Ritim: Eğil, bir an tut, doğrul. Hızlı sallanmak telaş gibi görünür.
• Eller serbest olsun: Derin eğilmeden önce çantayı yere bırak ya da birine ver.

Tatami üzerinde oturarak eğilmek (zarei) ayrı bir biçimdir. Japan Guide, tatamide selam vermek için diz çökmeyi anlatır. Çay seremonisi gibi ortamlarda eller dizlerin önüne konur. Tatami görgüsü için Ev Ziyareti sayfasına bak.

Yabancı olarak ne yapmalı?

Japan Guide, çoğu Japon’un yabancıdan eğilme kurallarını bilmesini beklemediğini ve baş selamının genelde yettiğini yazar. El sıkmak nadirdir, ama özellikle uluslararası iş ortamında istisnalar olur. Avuç içlerini göğüste birleştiren Tayland tarzı selam Japonya’da âdet değildir.

Uygulamada şöyle davran: karşındaki eğilirse sen de benzer derinlikte karşılık ver. El uzatırsa kısa tut. Mağaza ve restoranda personel “irasshaimase” der; sözlü karşılık gerekmez, gülümseme ve baş selamı yeter. Tapınaktaki eğilme kuralları için Tapınak Kuralları sayfasına bak; İngilizce Vikipedi mabette iki eğilme, iki alkış ve bir eğilmeyi sayar.

Hitap: san, sama, kun, chan

Japan Guide’a göre Japonlar birbirine genelde soyadıyla seslenir. Önce soyadı gelir: “Suzuki Ichiro”. Ad yalnızca yakın arkadaşlar ve çocuklar için kullanılır. Çıplak ad nadir; yanına unvan eklenir.

İngilizce Vikipedi “-sama”nın kişinin kendisi için kullanılmadığını belirtir. Kendi adına da onur eki getirme. Eki hiç söylememek (yobisute) çok yakınlık işaretidir.

Kartvizit

Kartvizit (meishi) resmî tanışmalarda değiş tokuş edilir. Vikipedi’ye göre kart iki elle, okunabilir yönde verilir. Alırken iki elle tutulur, parmaklar ismi örtmez. Kartı bakarak oku, “chōdai itashimasu” de ve eğil. Kartı masada, görüşme bitene dek önünde tut; cebe sokma, üzerine yazı yazma, ikiye katlama.

Günlük kalıplar

Eğilmeyle birlikte kısa kalıplar kullanılır: “Hajimemashite” (tanıştığıma memnun oldum), “Yoroshiku onegaishimasu” (bundan sonra da iyi ilişkiler dileğiyle), “Sumimasen” (pardon, teşekkürler), “Otsukaresama desu” (emeğine sağlık). Vikipedi, “otsukaresama” ve “gochisōsama” gibi ifadelerin “-sama” ekini taşıdığını gösterir. Birkaç kalıbı Günlük Japonca sayfasından öğren.

Hangi durumda ne?

• Mağaza ve restoran: Personel “irasshaimase” der. Sen gülümseyip başını hafifçe eğersin; çıkarken kısa bir “arigatō” yeter.
• Ryokan ve tatamili oda: Karşılayan personel tatamide diz çökerek eğilebilir. Sen ayakta hafifçe eğilerek karşılık vermen yeterli.
• Komşu ve ev sahibi: Yeni taşındıysan ilk gün kısa bir selam ve küçük bir hediye iyi izlenim bırakır. Ayrıntılar için Mahalle Yaşamı sayfasına bak. Hediye seçimi için Hediyeleşme sayfası var.
• Sokakta ve genel alanlarda: Bir yer verdiğinde ya da yol açıldığında hafif baş eğmek yeterlidir. Genel kurallar için Görgü Kuralları rehberine bak.

Türk selamlaşmasıyla fark

Türkiye’de selam sıcak ve fizikseldir: el sıkarsın, yanaktan öpersin, büyüğün elini öpersin. Japonya’da ise vücut mesafesi korunur ve saygı eğilmenin derinliğiyle ölçülür.

Japonca Vikipedi’nin uchi-soto (iç grup-dış grup) açıklaması burada işe yarar: dış gruptaki kişiye saygılı, kendi grubuna alçakgönüllü konuşulur. Yeni tanıştığın birine “kardeşim” demek yerine mesafeli ve kibar bir ton seç.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

Sıradaki adım