Japonya’da Sigorta

Zorunlu olanlar ve seçime bağlı olanlar

Japonya’ya taşındığında ilk aylarda karşına çıkan sigorta kelimelerinin çoğu kamu sistemine aittir. Hepsi 保険 (hoken) adını taşıdığı için özel poliçelerle karışır. Aşağıdaki tablo hangisinin zorunlu olduğunu ve primini kimin ödediğini ayırır.

Beş sistemin ikisi bu bölümün dışında anlatılır. Sağlık sigortası, kayıt ve katkı payı dâhil sağlık sigortası sayfasında; emeklilik primleri, toplu iade ve emekli aylığı nenkin bölümünde. Bakım sigortası primi 40 yaşından sonra sağlık sigortası primine otomatik eklenir; ayrı başvuru gerekmez.

İş kazası sigortası için senin yapacağın bir şey yoktur. Part-time çalışsan bile işe gidiş geliş dâhil işte olan kazalar bu sistemden karşılanır ve prim tamamen işverene aittir. Kaza olursa sağlık sigortası kartını değil, işverenden alacağın iş kazası formunu kullanırsın.

Maaş bordronda bu kesintilerin tamamını yan yana görürsün. Hangi satırın ne olduğu ve brüt maaştan ne kadar gittiği maaş ve kesintiler sayfasında örnekle anlatılıyor.

Özel sigortalar: hangisi gerçekten gerekir?

İkinci katman tamamen senin kararındır, ama bazıları sözleşmeyle ya da il yönetmeliğiyle fiilen zorunlu hâle gelir. Taşındıktan sonraki ilk yılda şu sırayla karşına çıkar:

• Konut (yangın) sigortası: Yasa zorunlu tutmaz, kira sözleşmelerinin büyük çoğunluğu şart koşar. Kiracı poliçesi eşya, ev sahibine karşı sorumluluk ve komşulara karşı sorumluluk olmak üzere üç parçadır. Deprem teminatı ayrıca eklenir.
• Bisiklet sorumluluk sigortası: Tokyo, Osaka ve Kyoto dâhil birçok eyalette il yönetmeliğiyle zorunludur. Çoğu konut sigortasındaki kişisel sorumluluk teminatı bu şartı karşılar; ayrı poliçe almadan önce kontrol et.
• Araç sigortası: Zorunlu 自賠責保険 (jibaiseki hoken) yalnız karşı tarafın can zararını öder; gönüllü 任意保険 (nin’i hoken) olmadan araba kullanmak ciddi risktir. Ayrıntı araç sigortası sayfasında.
• Hayat sigortası: Bakmakla yükümlü olduğun kimse yoksa ihtiyaç sınırlıdır. Aile ve ev kredisi varsa gündeme gelir; primi gelir vergisinden düşülür.
• Tıbbi ve kanser sigortası: Kamu sağlık sigortasının 高額療養費 (kōgaku ryōyōhi) tavanı sayesinde büyük faturalar sınırlıdır. Özel tıbbi sigorta bu tavanın üstündeki konfor giderlerini ve gelir kaybını hedefler.
• Seyahat sigortası: Türkiye’ye gidiş dönüşlerde Japonya’daki sağlık sigortan yurt dışı tedaviyi sınırlı ve sonradan iade yoluyla karşılar. Kredi kartına bağlı seyahat sigortasının şartlarını kredi kartı sayfasında oku.

Özel sigorta alırken bilmen gereken kurallar

Japonya’da sigorta satışı Finansal Hizmetler Ajansı’nın (金融庁, Kin’yūchō) lisans ve denetimine tabidir. Lisanssız bir kuruluştan sigorta alınmaz; şirket adını ajansın listesinden kontrol edebilirsin. İmzadan önce üç belge elinde olmalı: 契約概要 (keiyaku gaiyō, sözleşme özeti), 注意喚起情報 (chūi kanki jōhō, uyarı bilgileri) ve 約款 (yakkan, genel şartlar).

• Cayma hakkı: Hayat sigortası ve uzun süreli hasar sigortalarında 8 gün içinde yazılı bildirimle sözleşmeden dönebilirsin.
• Beyan yükümlülüğü: Sağlık, bina yapısı, araç kullanımı gibi sorulara doğru cevap vermezsen ödeme reddedilebilir.
• Şikâyet mercileri: Hayat sigortası için Hayat Sigortası Birliği’nin danışma hattı, hasar sigortaları için Genel Sigorta Birliği’nin Sonpo ADR Merkezi ücretsiz uyuşmazlık çözümü sunar.
• Vergi indirimi: Hayat, tıbbi, bireysel emeklilik ve deprem sigortası primleri gelir vergisinden belirli sınırlara kadar düşülür. Yangın ve araç sigortası düşülmez. İndirim belgeleri ekim–kasım aylarında posta ile gelir; yıl sonu düzeltmesi gelir vergisi sayfasında anlatılıyor.

Kooperatiflerin 共済 (kyōsai) ürünleri de aynı işlevi görür ama Sigorta İşletmeleri Yasası yerine kooperatif yasalarına tabidir. Düşük primli ve sade oldukları için yeni gelenler arasında yaygındır; teminat tavanları ticari ürünlerden düşüktür.

Taşındıktan sonra sigorta takvimi

Adres kaydı ve 14 günlük süre adres kaydı sayfasında; işten ayrıldığında sağlık sigortası ve emeklilikte yapılacak geçişler işten ayrılma rehberinde sırayla verilir.

Bu bölümdeki rehberler

Üç alt sayfa, isteğe bağlı sigortalardan Türk okurun en sık karşılaştığı üçünü ayrıntılı anlatır: işsizlik sigortasının şartları ve ödenek hesabı, hayat sigortası türleri ve vergi indirimi, kiracı için konut ve deprem sigortası.

Örnek senaryolar

Doruk (26), Tokyo’da yeni işe başladı, bekâr: İşveren sağlık sigortası, kōsei nenkin ve işsizlik sigortasını otomatik açtı. Kira sözleşmesinde konut sigortası şarttı; paketin kişisel sorumluluk teminatı bisiklet yönetmeliğini de karşıladı. Hayat sigortası satıcısına şimdilik ihtiyacı olmadığını söyledi.

Sude (39), Kyoto’da eşi ve iki çocuğuyla yaşıyor, serbest çalışıyor: Ulusal sağlık sigortası ve ulusal emeklilik primlerini belediyeye kendisi ödüyor; işsizlik sigortasına giremiyor. Çocuklar için gelir teminatlı hayat sigortası ve deprem teminatlı konut sigortası yaptırdı. İki primin indirim belgelerini vergi beyanında kullanıyor.

Sık yapılan hatalar

• Kamu sigortasını özel sigorta sanmak: Belediyeden gelen sağlık sigortası faturası ihmal edilecek bir teklif değil, yasal borçtur.
• Aynı teminatı iki kez almak: Kişisel sorumluluk teminatı konut, araç ve kredi kartı poliçelerinde tekrar edebilir. Birini seç.
• Japoncasını anlamadan imzalamak: Bağlayıcı metin Japoncadır. Çevirmenle oku ya da yazılı özet iste.
• İndirim belgelerini atmak: Ekimde gelen zarflar vergi iadesi demektir.
• Ülkeden ayrılırken poliçeleri unutmak: Konut ve hayat sigortaları kendiliğinden bitmez; iptal ya da devam kararını banka hesabını kapatmadan ver.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

Sıradaki adım