Japonya’da Çalışan Hakları

Japonya’da çalışan olarak temel hakların neler?

Haklarını üç aşamada düşünmek işini kolaylaştırır: işe girerken, çalışırken ve ayrılırken. Her aşamanın kendi kuralları ve belgeleri vardır.

• İşe girerken: Ücret, saat, iş yeri, görev ve sözleşme süresi sana yazılı bildirilir. Erken ayrılma cezası gibi maddeler geçersizdir.
• Çalışırken: Asgari ücret, fazla mesai zammı, yıllık izin ve iş kazası sigortası yarı zamanlı çalışanlar dahil herkes için geçerlidir. Uyruğa göre ayrımcılık yasaktır.
• Ayrılırken: Süresiz sözleşmede 2 hafta önceden haber verirsin. İşveren seni çıkaracaksa 30 gün önceden haber vermek ya da ihbar tazminatı ödemek zorundadır.
• Vize tarafı: Çalışma statüsüyle yaşıyorsan işten ayrıldığında 14 gün içinde Göç İdaresi’ne bildirim yaparsın.

Bu hakların çoğu 労働基準法 (Rōdō Kijun-hō, Çalışma Standartları Yasası) ve 労働契約法 (Rōdō Keiyaku-hō, İş Sözleşmesi Yasası) içinde yer alır. Yasadaki standartlar asgari koşullardır; sözleşmen daha kötü bir koşul içeriyorsa o kısım geçersiz sayılır. Kadrolu, sözleşmeli, ajans ya da part-time olman korumanın temelini değiştirmez, ama bazı ayrıntıları değiştirir. Örneğin süresize geçiş hakkı yalnızca süreli sözleşmeliler için anlam taşır.

Bu bölümdeki rehberler

Her rehber kendi konusunu ayrıntılı anlatır ve resmî kaynaklarla kontrol edilmiştir. Aşağıdaki kartlardan sana uygun olanı seç.

• İş sözleşmesi: yazılı koşullar, sözleşme türleri, 5 yıl kuralı ve imzadan önce kontrol listesi.
• İş hukuku: temel yasalar, taciz, işten çıkarmaya karşı koruma ve şikâyet kurumları.
• İşten ayrılma: ihbar süresi, belgeler, işsizlik ödeneği ve vize bildirimi.

Hangi durumda hangi rehberi okumalısın?

Aşağıdaki tablo, en sık karşılaşılan durumları ilgili rehberle eşleştirir. Durumun birden fazla satıra uyuyorsa önce sözleşme rehberiyle başla, çünkü diğer tüm haklar sözleşmendeki koşullara dayanır. Ücret, saat ve izin gibi günlük konular çalışma hayatı bölümünde, hukuki süreçler ise bu bölümde anlatılıyor.

Yabancı çalışanların en sık yaşadığı sorunlar nelerdir?

Danışma kurumlarına gelen başvurularda bazı konular sürekli tekrarlanır. Bunları önceden bilmek, aynı tuzağa düşmeni önler.

• Ödenmeyen fazla mesai: İş bitiminden sonra yapılan temizlik, toplantı ya da eğitim çoğu zaman kayda geçmez. Bu süre de çalışma süresidir.
• Japonca sözleşmeyi anlamadan imzalamak: Sonradan sürpriz maddeler çıkar. Çeviri istemek senin hakkındır.
• Yıllık izin kullandırılmaması: 6 ay çalışıp günlerin en az yüzde 80’ine katılan herkes izin hakkı kazanır; part-time çalışanlar da buna dahildir. Ayrıntı yıllık izin rehberinde.
• Baskıyla istifa: “Kendi isteğinle ayrıl” baskısı hem işsizlik ödeneğini hem vize sürecini etkiler.
• Göç bildirimini unutmak: İş değiştirirken 14 günlük bildirim süresi kaçırılır ve vize yenilemede soru işareti oluşur.

Bu sorunların çoğu, belgeleri düzenli tutarak ve erken danışarak büyümeden çözülür. Sorunu tek başına taşımaya çalışma; ücretsiz kurumlar tam olarak bu durumlar için vardır.

Her çalışanın saklaması gereken belgeler

Hak arayışında en güçlü aracın belgelerindir. Aşağıdakileri işe başladığın günden itibaren düzenli olarak sakla.

• 労働条件通知書 (rōdō jōken tsūchisho, çalışma koşulları bildirimi) ve imzalı sözleşme.
• Her ayın 給与明細 (kyūyo meisai, maaş bordrosu) belgesi.
• Giriş-çıkış kayıtları ya da kendi tuttuğun çalışma saati notları.
• İzin talepleri ve yöneticinle yaptığın önemli yazışmalar.
• Oturum kartının ve vize belgelerinin kopyaları.

Belgeleri hem telefonunda hem de bulut depolamada sakla. Bordroları en az birkaç yıl tut, çünkü ücret alacakları için talep süresi 3 yıldır. İşten ayrıldıktan sonra şirket sistemine erişimin kesilir; kayıtları önceden kendine almak ileride büyük kolaylık sağlar.

Sorun yaşarsan kime danışırsın?

Önce şirket içindeki danışma masasını ya da İK’yı dene. Sonuç alamazsan aşağıdaki kurumlar ücretsiz yardım eder.

• 総合労働相談コーナー (Sōgō Rōdō Sōdan Kōnā, Genel Çalışma Danışma Masası): Her türlü iş sorunu için randevusuz başvurabilirsin.
• 労働基準監督署 (Rōdō Kijun Kantokusho, Çalışma Standartları Denetim Bürosu): Ödenmeyen ücret ve mesai gibi yasa ihlalleri için.
• Çalışma Koşulları Danışma Hattı: İngilizce numarası 0120-531-401, akşamları ve hafta sonları da açık.
• 法テラス (Hō Terasu, Japonya Hukuki Destek Merkezi): Hangi kuruma ya da avukata gideceğini öğrenmek için.

Danışma kurumuna gitmeden önce olayları tarih sırasıyla kısa bir sayfada özetle. Ne zaman, kimle, ne oldu sorularına cevap veren bir özet, hem görevliler hem de tercümanlar için zaman kazandırır. Hatların dilleri ve saatleri zaman zaman değiştiği için aramadan önce resmî sayfaya bak.

Hangi kurumun neyi çözebildiği ve şikâyetin adım adım nasıl yapıldığı iş hukuku rehberinde anlatılıyor. Bu sayfa genel bilgi verir, hukuki danışmanlık değildir.

Çalışma hayatıyla ilgili diğer rehberler

• İş arıyorsan: iş bulma bölümü ve Hello Work rehberi.
• Günlük çalışma düzeni için: çalışma saatleri ve iş kültürü.
• İş yerinde Japonca için: iş Japoncası bölümü.
• Sağlık sigortası ve emeklilik kaydı için: sağlık sigortası ve emeklilik rehberleri.
• Türk vatandaşı olarak working holiday düşünüyorsan: working holiday sayfasındaki gerçek durum ve alternatifler.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

Sıradaki adım