Japonya’da İşsizlik Sigortası

Koyō hoken nedir, kimleri kapsar?

雇用保険 (koyō hoken, istihdam sigortası) Japonya’nın işsizlik sigortasıdır ve Sağlık, Çalışma ve Refah Bakanlığı yürütür. Türkçede işsizlik sigortası dense de kapsamı daha geniştir: doğum ve bakım izni ödenekleri, eğitim destekleri de bu sistemden çıkar.

Uyruk fark etmez. Bakanlığın işverenlere gönderdiği duyuru, çalışma ve sosyal sigorta yasalarının yabancılara Japonlarla aynı şekilde uygulandığını açıkça yazar. İki koşulu birlikte sağlayan her çalışan kapsama girer:

• Haftalık sözleşme saati 20 ve üzeri: 所定労働時間 (shotei rōdō jikan), yani sözleşmede yazan saat esas alınır; fazla mesai sayılmaz.
• 31 gün ve üzeri istihdam beklentisi: Sözleşmede yenileme maddesi varsa ya da benzer işlerde çalışanlar 31 günü geçmişse bu koşul sağlanmış sayılır.

Kaydı işveren yapar; sen form doldurmazsın. Kayıt yapılınca 雇用保険被保険者証 (koyō hoken hihokensha-shō, sigortalı belgesi) düzenlenir; işveren bu belgeyi sana verir, kaybetme. Üzerindeki sigortalı numarası iş değiştirsen de aynı kalır. Maaş bordronda 雇用保険料 (koyō hokenryō) satırı yoksa işverene sor; kesinti yoksa Hello Work’e kapsamda olup olmadığını sorabilirsin. Kayıt geriye dönük de yapılabilir.

Gündüz okuyan öğrenciler, kural olarak kapsam dışındadır. Öğrenci olarak part-time çalışıyorsan bordronda bu kesintiyi görmezsin; kuralların tamamı öğrenci çalışma izni sayfasında. 65 yaşından sonra çalışanlar da sisteme girer; işsiz kalınca ödenek yerine tek seferlik 高年齢求職者給付金 (kōnenrei kyūshokusha kyūfukin) alırlar.

2024’te kabul edilen değişiklikle haftalık saat eşiği 1 Ekim 2028’de 20 saatten 10 saate iniyor. Bakanlığın kendi hesabına göre yaklaşık 5 milyon kişi daha kapsama girecek. Bu tarihten önce 10–19 saat çalışan part-time çalışanlar sigorta dışında kalmaya devam eder.

Prim ne kadar kesilir?

Primi sen ve işveren birlikte ödersiniz. Bakanlık oranı her mali yıl yeniden belirler. 1 Nisan 2026–31 Mart 2027 dönemi oranları önceki yıla göre binde 1 düşürüldü.

Çalışan payı yalnız işsizlik ve diğer ödeneklerin finansmanına gider. İşverenin fazladan ödediği binde 3,5 ise istihdam programlarına ayrılır. Aylık brüt ücretin 300.000 yen ise genel iş kolunda senin payın 1.500 yendir; prim ikramiyeden de kesilir.

Bu kesinti, maaşından düşülen tek sosyal sigorta kalemi değildir. Sağlık sigortası ve emeklilik kesintileri çok daha büyüktür; tam liste maaş ve kesintiler sayfasında anlatılıyor.

İşsizlik ödeneğini kimler alır?

Ödeneğin resmî adı 基本手当 (kihon teate, temel ödenek). Almak için iki şey gerekir: yeterli sigortalılık süresi ve işsiz durumda olman. Sigortalılık süresinde bir ay, ücret ödenen gün sayısı 11 ve üzeri ya da çalışılan saat 80 ve üzeri ise sayılır.

İşsiz durumda olmak, hemen çalışabilecek durumda olup aktif iş aramak demektir. Hastalık, doğum, çocuk bakımı nedeniyle hemen çalışamıyorsan ödenek alamazsın; bunun yerine hak süresini en fazla 3 yıla kadar uzatabilirsin. Bir süre dinlenmek isteyen kişi de bu tanıma girmez.

Günde ne kadar alırsın?

Günlük ödenek, işten ayrılmadan önceki 6 ayın ikramiye hariç ücret toplamının 180’e bölünmesiyle bulunan 賃金日額 (chingin nichigaku, günlük ücret) üzerinden hesaplanır. Oran yüzde 50–80 arasıdır; ücret düştükçe oran yükselir. 60–64 yaş arasında alt oran yüzde 45’e iner.

Günlük ödeneğin bir üst sınırı vardır ve her yıl 1 Ağustos’ta güncellenir. 1 Ağustos 2026’dan geçerli tutarlar şöyle:

Yüksek maaşlı çalışanlar için bu tavan belirleyicidir. Aylık 500.000 yen kazanan 35 yaşındaki bir çalışanın günlük ücreti 16.667 yendir; alacağı ödenek ise tavan olan 8.270 yende kalır.

Kaç gün ödenir?

所定給付日数 (shotei kyūfu nissū, belirlenen ödeme günü) ayrılma nedenine, yaşa ve sigortalılık süresine göre değişir. Ödeme, sigortalı olarak çalıştığın toplam süre üzerinden hesaplanır; birden fazla işveren varsa süreler birleştirilebilir.

Yenilenmeyen sözleşme gibi zorunlu nedenlerle ayrılanlar için işveren kaynaklı tablo, 31 Mart 2027’ye kadar süren geçici bir düzenlemeyle uygulanıyor. Engelli gibi iş bulması güç kişiler 150–360 gün arasında ödenek alır. Güncel tablo Hello Work’ün ödeme günleri sayfasında yayımlanıyor.

Bekleme süresi ve 1 aylık kısıtlama

Hello Work’e kayıt olduğun günden sonraki ilk 7 işsiz gün 待期 (taiki, bekleme) sayılır ve ödenmez. Bu süre herkese uygulanır. Kendi isteğinle ayrıldıysan ardından 給付制限 (kyūfu seigen, ödeme kısıtlaması) başlar.

• 1 Nisan 2025 ve sonrası ayrılışlarda kısıtlama 1 aydır. Önceden 2 aydı. Bakanlık bu değişikliği idari genelgeyle yaptı.
• Bu ayrılıştan önceki 5 yılda zaten 2 kez kendi isteğinle ayrıldıysan bu kez kısıtlama 3 aydır. Ağır kusur nedeniyle işten çıkarılma da 3 ay kısıtlamaya girer.
• Kendi girişiminle mesleki eğitim alıyorsan kısıtlama kalkar. Bu kural 2024 yasa değişikliğiyle geldi; eğitim kurumundan başlangıç tarihi belgesi istenir.
• İşveren kaynaklı ayrılmada kısıtlama yoktur; 7 günlük beklemeden sonra ödeme başlar.

Kısıtlama döneminde sağlık sigortası ve emeklilik primlerini kendin ödersin. Belediyedeki 14 günlük kayıt adımları işten ayrılma rehberinde sırayla anlatılıyor.

Başvuru adım adım

1. Ayrılış belgesini al: İşveren 離職票 (rishokuhyō) 1 ve 2’yi düzenler. Belgedeki ayrılma nedenini kontrol et; yanlışsa Hello Work’te itiraz edebilirsin.
2. Adresinin bağlı olduğu Hello Work’e git: Önce 求職申込み (kyūshoku mōshikomi, iş arayan kaydı) yapılır, sonra ödenek dosyan açılır. Kayıt uzun sürdüğü için öğleden önce gitmen önerilir.
3. Belgeleri teslim et: Rishokuhyō, My Number’ı gösteren belge, fotoğraflı kimlik, 3,0×2,4 cm iki fotoğraf ve kendi adına banka hesabı. My Number kartı gösterirsen fotoğraf gerekmez.
4. Bilgilendirme toplantısına katıl: 受給説明会 (jukyū setsumeikai) sonunda 雇用保険受給資格者証 (jukyū shikakusha-shō) ve ilk onay tarihin verilir.
5. 4 haftada bir onay günü: 失業認定日 (shitsugyō nintei-bi) günü ofise gidip iş arama faaliyetlerini bildirirsin. Her dönemde kural olarak 2 faaliyet gerekir; ilk dönemde 1 yeterlidir.
6. Ödemeyi bekle: Onaydan sonra para genellikle 5 iş günü içinde hesabına yatar.

İlan taraması tek başına iş arama faaliyeti sayılmaz. Başvuru yapmak, Hello Work danışmanlığı almak ya da seminerlere katılmak sayılır. Ödenek alırken yaptığın her günlük iş ya da ek geliri bildirmek zorundasın; gizlersen haksız alım sayılır ve geri ödeme istenir. Hak süresi, ayrılıştan sonraki 1 yıldır; geç başvurursan günlerin yanar.

Hello Work şubelerinin işleyişi ve tercümanlı yabancı merkezleri Hello Work rehberinde anlatılıyor. Yeni iş bulduğunda kalan günlerinin bir kısmını 再就職手当 (saishūshoku teate, yeniden işe girme ödeneği) olarak toplu alabilirsin; koşulları onay gününde sor.

Yabancı çalışanlar için kritik noktalar

• Statün çalışmaya izin vermeli: Ödenek, hemen çalışabilecek kişiye verilir. Kalış statün sona ermişse ya da çalışma iznin yoksa ödenek alamazsın.
• Göç İdaresi’ne 14 gün içinde bildirim: Çalışma statüsüyle kalıyorsan işten ayrılmayı 14 gün içinde bildirmen gerekir. Uzun süre işsiz kalmanın statüne etkisi vize uzatma sayfasında.
• Japonya’dan kesin dönüş ödeneği bitirir: Ödenek Japonya’da iş arayan kişi içindir. Türkiye’ye dönünce başvuru ya da onay işlemi yapamazsın; dönmeden önce Hello Work’e durumu bildir.
• Nenkin iadesiyle karıştırma: Emeklilik primlerinin toplu iadesi ayrı bir sistemdir ve Japonya’dan ayrıldıktan sonra istenir. Kurallar toplu iade sayfasında.
• Vergiye tabi değildir: İşsizlik ödeneği gelir vergisine girmez. Ancak yıl içinde maaş aldıysan ertesi yıl vergi beyanı ile fazla kesilen vergiyi geri alabilirsin.

2024 reformunun takvimi

Mayıs 2024’te kabul edilen değişiklik yasası (令和6年法律第26号) aşamalı yürürlüğe giriyor. Seni ilgilendiren başlıklar şunlar:

Örnek senaryolar

Ufuk (29), 3 yıl çalıştıktan sonra istifa etti: Son 2 yılda 12 aydan fazla sigortalı olduğu için hak sahibi. 7 gün bekleme ve 1 ay kısıtlamadan sonra 90 gün ödenek alıyor. Aylık brüt ücreti 280.000 yendi; günlük ücreti 9.333 yen, ödeneği yaklaşık yüzde 60’la 5.600 yen civarında hesaplandı.

Gamze (41), şirketi küçülmeye gitti ve işten çıkarıldı: 7 yıl sigortalıydı. İşveren kaynaklı ayrılma sayıldığı için kısıtlama yok, 180 gün hak kazandı. Aylık 450.000 yen kazandığından günlük ödeneği tavandan 8.270 yen oldu. Göç İdaresi’ne 14 gün içinde bildirim yaptı ve iş aramaya devam etti.

Ercan (34), 1 yıllık sözleşmesi yenilenmedi: Sözleşme bitiminde yenileme istediğini yazılı belirtmişti. Bu yüzden zorunlu nedenle ayrılan sayıldı; 6 aylık sigortalılık yeterli oldu ve kısıtlama uygulanmadı. Rishokuhyō’da gerekçe “kendi isteği” yazınca Hello Work’te itiraz etti ve düzeltildi.

Sık yapılan hatalar

• Rishokuhyō’yu istememek: Belge ancak sen istersen düzenlenir. İşten ayrılırken İK’ya açıkça söyle.
• Ayrılma nedenini kontrol etmemek: “Kendi isteği” yazılması kısıtlama ve daha az gün demektir. İtiraz hakkın var, kanıtlarını sakla.
• Başvuruyu ertelemek: Hak süresi ayrılıştan 1 yıl sonra biter. Geç kalırsan hak ettiğin günlerin bir kısmı ödenmez.
• Onay gününü kaçırmak: O dönemin ödemesi yapılmaz. Tarihi değiştirmek için geçerli bir neden ve önceden bildirim gerekir.
• Günlük işi bildirmemek: Tek günlük iş bile beyan edilir. Beyan etmemek haksız alım sayılır ve ceza doğurur.
• Göç İdaresi bildirimini unutmak: İşsizlik ödeneği başvurusu, Göç İdaresi’ne yapılan bildirimin yerine geçmez.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

Sıradaki adım